O‘ZBEK TILIDA GENDERGA XOSLANGAN BIRLIKLARNING LISONIY XUSUSIYATLARI: BADIIY ASARLAR MISOLIDA

Authors

  • Xayitova Muhabbat Abdurashidovna Buxoro davlat pedagogika instituti mustaqil izlanuvchisi

Keywords:

gender, genderga xoslangan birliklar, gender semasi, lisoniy xususiyat, lingvopragmatika, lingvomadaniyat, badiiy matn, erkaklik, ayollik, gender stereotipi.

Abstract

Mazkur maqolada o‘zbek tilida genderga xoslangan birliklarning lisoniy, semantik, lingvopragmatik va lingvomadaniy xususiyatlari o‘zbek badiiy adabiyoti namunalari asosida tadqiq etiladi. Gender tushunchasining biologik jins tushunchasidan farqli jihatlari, uning til tizimida va badiiy matnda namoyon bo‘lish shakllari tahlil qilinadi. O‘zbek tilida grammatik jins kategoriyasi mavjud bo‘lmasa-da, gender mazmunining leksik, frazeologik, semantik, uslubiy va pragmatik vositalar orqali ifodalanishi ko‘rsatib beriladi. Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar”, Cho‘lponning “Kecha va kunduz”, Abdulla Qahhorning “Bemor”, “O‘g‘ri” kabi asarlari hamda O‘tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari” asaridagi obrazlar misolida erkaklik va ayollik konseptlarining ifodalanishi tahlil qilinadi. Badiiy matnda erkak, ayol, yigit, qiz, ota, ona, er, xotin, kelin, kuyov, mard, jasur, nazokatli, iboli, hayoli, mehribon kabi birliklarning gender semantikasi ochib beriladi. Tadqiqot natijasida gender birliklari milliy tafakkur, ijtimoiy munosabatlar, oilaviy qadriyatlar va madaniy stereotiplar bilan uzviy bog‘liq ekani asoslanadi.

References

Кирилина А.В. Гендер: лингвистические аспекты. — Москва: Институт социологии РАН, 1999.

Қодирий А. Ўткан кунлар. — Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи.

Чўлпон. Кеча ва кундуз. — Тошкент: Янги аср авлоди.

Қаҳҳор А. Анор. — Тошкент: Ғафур Ғулом номидаги адабиёт ва санъат нашриёти.

Ҳошимов Ў. Дунёнинг ишлари. — Тошкент: Янги аср авлоди.

Маслова В.А. Лингвокультурология. — Москва: Академия, 2001.

Телия В.Н. Русская фразеология. Семантический, прагматический и лингвокультурологический аспекты. — Москва: Школа «Языки русской культуры», 1996.

Маҳмудов Н. Тил. — Тошкент: Ёзувчи, 1998.

Раҳматуллаев Ш. Ўзбек тилининг фразеологик луғати. — Тошкент: Қомуслар бош таҳририяти, 1992.

Ҳожиев А. Тилшунослик терминларининг изоҳли луғати. — Тошкент: Ўзбекистон Миллий энциклопедияси, 2002.

Неъматов Ҳ., Расулов Р. Ўзбек тили систем лексикологияси асослари. — Тошкент: Ўқитувчи, 1995.

Кубрякова Е.С. Начала когнитивной науки о языке. — Москва: Языки славянской культуры, 2004.

Downloads

Published

2026-08-11