ВИРТУАЛ АКТИВЛАР ВА КРИПТОВАЛЮТАЛАРНИНГ ФУҚАРОЛИК-ҲУҚУҚИЙ ТАБИАТИ ҲАМДА УЛАРНИ МУЛКИЙ ҲУҚУҚЛАР ОБЪЕКТИ СИФАТИДА КВАЛИФИКАЦИЯ ҚИЛИШ МАСАЛАЛАРИ

Authors

  • Тўхтасинов Мухамадрасул Мухитдин ўғли Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси магистратура тингловчиси

Keywords:

виртуал актив, криптовалюта, криптоактив, фуқаролик-ҳуқуқий табиат, мулкий ҳуқуқ объекти, ижро иш юритув, рақамли ҳуқуқ, блокчейн, тақсимланган реестр технологияси (DLT), ундирув қаратиш

Abstract

Ушбу мақолада рақамли иқтисодиёт шароитида виртуал активлар ва криптовалюталарнинг фуқаролик-ҳуқуқий табиати ҳамда уларни мулкий ҳуқуқлар объекти сифатида квалификация қилиш масалалари таҳлил қилинган. Хусусан, Ўзбекистон Республикасининг фуқаролик қонунчилиги ва ижро иш юритувида криптоактивларни хатлаш, уларга ундирув қаратиш ва реализация қилишдаги ҳуқуқий бўшлиқлар ҳамда терминологик коллизиялар кўриб чиқилган. Муаллиф халқаро стандартлар (FATF, UNIDROIT, MiCA) ва юридик доктриналарни қиёсий ўрганиш асосида криптоактивларни "махсус ноашёвий мулкий ҳуқуқ" (sui generis) сифатида эътироф этишни асослаб беради.

References

Financial Action Task Force (FATF). Updated Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers. – Paris: FATF, 2021. – 120 p.

UNIDROIT. Principles on Digital Assets and Private Law. – Rome: International Institute for the Unification of Private Law, 2023. – 145 p.

Regulation (EU) 2023/1114 of the European Parliament and of the Council of 31 May 2023 on markets in crypto-assets (MiCA) // Official Journal of the European Union. L 150, 09.06.2023. – P. 1–166.

Uniform Commercial Code (UCC) Article 12 – Controllable Electronic Records // Uniform Law Commission & American Law Institute, 2022.

Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси // Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1996 й., 2-сонга илова.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 27 апрелдаги "Ўзбекистон Республикаси Президентининг айрим ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида"ги ПФ-121-сон Фармони // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.04.2022 й., 06/22/121/0358-сон.

Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги, Бош прокуратурасининг 2024 йил 25 декабрдаги "Терговга қадар текширувни амалга оширишда ва жиноятларни тергов қилиш давомида аниқланган крипто-активларни олиб қўйиш, хатлаш, сақлаш ҳамда топшириш тартиби тўғрисидаги йўриқномани тасдиқлаш ҳақида"ги қарори (рўйхат рақами 3591) // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 28.12.2024 й., 10/24/3591/1002-сон.

Ўзбекистон Республикаси Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги директорининг 2022 йил 15 августдаги "Крипто-биржада крипто-активлар савдоларини амалга ошириш қоидаларини тасдиқлаш тўғрисида"ги буйруғи (рўйхат рақами 3379) // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 15.08.2022 й., 10/22/3379/0743-сон.

Ўзбекистон Республикасининг 2026 йил 21 январдаги "Сунъий интеллектни қўллаш орқали юзага келадиган муносабатлар тартибга солиниши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида"ги ЎРҚ-1115-сон Қонуни // LEX.UZ.

Зокиров И.Б. Фуқаролик ҳуқуқи. I қисм. Дарслик. – Тошкент: ТДЮИ, 2006. – 432 б.

Раҳмонқулов Ҳ.Р. Мажбурият ҳуқуқи (умумий қоидалар). – Тошкент: ТДЮИ, 2005. – 345 б.

Абдиҳакимов Ф.З. Сунъий интеллектнинг фуқаролик-ҳуқуқий муносабатлардаги ўрнини таснифлаш муаммолари // Юрист ахборотномаси – Вестник юриста. – 2026. – № 4. – Б. 84–92.

Санникова Л.В., Харитонова Ю.С. Цифровые активы: правовой анализ. Монография. – М.: 4 Принт, 2020. – 304 с.

Белых В.С., Болобонова М.О. Проблемы определения правового режима криптовалют // Журнал предпринимательского и корпоративного права. – 2019. – № 3. – С. 23–28.

Янковский Р.М. Криптовалюты в российском праве: суррогаты, "иное имущество" и цифровые деньги // Право. Журнал Высшей школы экономики. – 2020. – № 4. – С. 43–77.

Незнамов А.В. О проблемах анонимности и приватности криптовалюты в исполнительном производстве // Актуальные проблемы российского права. – 2025. – Vol. 126, No. 2. – С. 91–102.

Долгиева М.М., Волеводз А.Г. Уголовная политика в сфере конфискации криптовалюты в России, ЕС и США // Цифровое право (Digital Law Journal). – 2025. – Т. 6, № 1. – С. 20–34.

Sadzevičius M., Pranevičienė K., Gaubienė N. Recovery of Digital Assets and Cryptocurrencies in Civil Enforcement Proceedings: Key Challenges // Prawo i Więź. – 2025. – Vol. 55, No. 1. – P. 216–234.

van Erp S. Ownership of Digital Assets and the Numerus Clausus of Legal Objects // Maastricht European Private Law Institute Working Paper. – 2017. – No. 6.

Lehavi A. Property Law in a Globalizing World. – Cambridge: Cambridge University Press, 2019. – 280 p.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 24 июлдаги "Ўзбекистон Республикасида лойиҳа бошқаруви тизимини жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ПФ-5120-сон Фармони // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 2 сентябрдаги "Ўзбекистон Республикасида крипто-активлар айланмаси соҳасини ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ПҚ-3926-сон Қарори // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 17 февралдаги "Сунъий интеллект технологияларини жадал жорий этиш учун шарт-шароитлар яратиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги ПҚ-4996-сон Қарори // LEX.UZ.

Ўзбекистон Республикасининг 2026 йил 19 августдаги "Халқаро рақамли технологиялар маркази тўғрисида"ги ЗРУ-1169-сон Қонуни // LEX.UZ.

Ўзбекистон Республикасининг "Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида"ги Қонуни // Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 2001 й., 11-12-сон, 218-модда.

Swan M. Blockchain: Blueprint for a New Economy. – Sebastopol: O'Reilly Media, 2015. – 152 p.

Yeung K. Regulation by Blockchain: the Emerging Battleground // Legal Studies. – 2019. – Vol. 39, No. 2. – P. 207–226.

Пардаев А. Рақамли иқтисодиётда мулкий муносабатларни фуқаролик-ҳуқуқий тартибга солиш истиқболлари // Одил судлов. – 2025. – № 8. – Б. 45–52.

Downloads

Published

2026-10-10