KIBERJINOYATLARNING JAMIYAT UCHUN HAVFLILIK DARAJASI
Keywords:
kiberjinoyatchilik, ijtimoiy xavflilik, raqamlashtirish, yurisprudensiya, milliy xavfsizlik, raqamli infratuzilma, huquqiy transformatsiya.Abstract
Ushbu ilmiy maqola global raqamlashtirish sharoitida kiberjinoyatchilikning jamiyat uchun ortib borayotgan xavflilik darajasini kompleks ravishda tahlil qiladi. Zamonaviy jamiyat axborot texnologiyalariga tobora ko‘proq bog‘lanib borayotgan bir paytda, kibermafondagi tahdidlar ko‘lami kengayib, nafaqat individual shaxslar maxfiyligiga, balki milliy xavfsizlik va iqtisodiy barqarorlikka ham jiddiy xavf tug‘dirmoqda. Tadqiqotning asosiy maqsadi kiberjinoyatlarning sifat va miqdoriy ko‘rsatkichlarini o‘rganish hamda ularning zamonaviy ijtimoiy tuzilmalarga ko‘p qirrali ta’sirini huquqiy nuqtayi nazardan baholashdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi kiberjinoyatchilikning xalqaro tendensiyalarini tizimli tahlil qilish, raqamli qonunchilikni qiyosiy-huquqiy ko‘rib chiqish va turli ijtimoiy qatlamlarning texnologik zaifligini sotsiologik baholashni o‘z ichiga oladi.Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kiberjinoyatlarning ijtimoiy xavfliligi faqatgina iqtisodiy zarar bilan cheklanib qolmay, balki raqamli boshqaruvga bo‘lgan ishonchni susaytiradi va muhim infratuzilmalarning yaxlitligiga putur yetkazadi. Turli amaliy holatlarni o‘rganish orqali kiberhujumlarning anonimligi va transchegaraviy xarakteri ularning xavflilik darajasini an’anaviy jinoyatlarga qaraganda bir necha barobar oshirishi aniqlandi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, zararli dasturlar va ijtimoiy muhandislik usullarining jadal rivojlanishi huquqiy tizimdan tezkor va preventiv choralar ko‘rishni talab etadi. Shuningdek, tadqiqotda asosiy xavf-xatarlar iqtisodiy, psixologik va siyosiy toifalarga ajratilib, shaxsiy ma’lumotlarning o‘g‘irlanishi jamiyat uchun uzoq muddatli salbiy oqibatlarga olib kelishi isbotlangan.
References
O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. (1994). O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi. (Axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatlar uchun javobgarlikni belgilovchi asosiy manba).
O‘zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni. (2022). O‘RQ-764-son. Toshkent. (Milliy kiberxavfsizlik infratuzilmasining huquqiy asosi).
Rustambayev, M. X. (2021). O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat huquqi kursi. Maxsus qism. Darslik. Toshkent: "Yuridik adabiyotlar publish". (Kiberjinoyatlarning ijtimoiy xavfliligi va malakalanishi tahlili).
Mirziyoyev, Sh. M. (2020). “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi Farmoni. PF-6079-son.
Gulyamov, S. S. (2021). Raqamli huquq: Nazariya va amaliyot. Monografiya. Toshkent: Toshkent davlat yuridik universiteti. (Virtual makonda huquqbuzarliklarning oldini olish va raqamli xavfsizlik masalalari).
Abdumajidov, G‘. A. (2019). Kriminologiya. Darslik. Toshkent: Adolat. (Kiberjinoyatchilikning kriminologik tavsifi va jamiyatga ta’siri).
Tadjiyev, A. A. (2023). Axborot texnologiyalari yordamida sodir etiladigan firibgarliklarni tergov qilish metodikasi. Ilmiy-amaliy qo‘llanma. Toshkent: IIV Akademiyasi. (Kiber-firibgarlikning amaliy ko‘rinishlari va qarshi kurashish choralari).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo