МАҲМУД КОШҒАРИЙНИНГ “ДЕВОНУ ЛУҒАТИ-Т-ТУРК” ТИББИЙ АТАМАЛАР ВА УЛАРНИНГ ЎЗБЕК ТИЛИДА САҚЛАНИШ ҲОЛАТИ

Authors

  • Рўзиев Наврўз Ихтиёр ўғли, Эргашева Садоқат Муродали қизи Тошкент Давлат Тиббиёт Университети

Abstract

Туркий халқларнинг буюк алломаси Маҳмуд Кошғарий ўзининг “Девону луғати-т-турк” (Туркий сўзлар девони) (XI аср) асарида нафақат минглаб туркий сўз ва атамаларнинг арабча изоҳини келтирган, балки ўша даврдаги туркий элатларнинг турмуш тарзи, урф-одатлари, этник таркиби, шева ва лаҳжалари, умуман олганда, моддий ва маънавий маданиятига доир кўплаб маълумотларни ёзиб қолдирган. Айниқса, алломанинг туркий элатлар тиббиётига оид йиққан маълумотлари ўзининг кенг кўламлилиги билан ажралиб туради. Қизиғи шундаки, “Девону луғати-т-турк” (кейинги ўринларда “Девон” – Н.Р.)да учрайдиган тиббиётга оид сўз ва атамаларнинг катта бир қисми бугунги кунда ҳам кўпчилик туркий тилларда, шу жумладан, ўзбек тилида деярли ўзгармасдан сақланиб қолган.

References

Кошғарий, Маҳмуд. Туркий сўзлар девони (Девону-луғот ит-турк) / Таржимон ва нашрга тайёрловчи С. М. Муталлибов. 3 томлик. – Тошкент, Фан, 1960–1963.

Кошғарий, Маҳмуд. Туркий сўзлар девони (Девону-луғот ит-турк). Индекс – луғат. Ғ. Абдураҳмонов ва С. Муталлибовлар иштироки ва таҳрири остида. – Тошкент, Фан, 1967.

Кошғарий, Маҳмуд. Туркий сўзлар девони (Девону-луғоти-т-турк) / Тўлдирилган ва ислоҳ қилинган иккинчи нашри. Нашрга тайёрловчи Ҳ. Болтабоев, Б. Исабеков. 3 томлик. – Тошкент: Mo‘mtoz so‘z, 2016.

Кошғарий, Маҳмуд. Девону-луғати-т-турк (Туркий сўзлар девони) / Нашрга тайёрловчи Қ. Содиқов. – Тошкент: Ғ. Ғулом номидаги нашриёт-матбаа ижодий уйи, 2017.

ЎХШЛ – Ўзбек халқ шевалари луғати. Масъул муҳаррир Ш. Шоабдураҳмонов. – Т.: Фан, 1971.

Юсуф Хос Ҳожиб. Қутадғу билиг. Нашрга тайёрловчи Қ. Каримов. – Т.: Фан, 1971.

Bayat A.H. Dîvânu Lûgâti’t-Türk’te tıbbi terminoloji // Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları. – Ankara, 2003. No. 9. – S. 103-122.

Çakmak С. Dîvânu Lugâtit-Türkte Vücut ve Organ Adları // I. Dîvânu Lugâti't-Türk Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi - The Journal Of International Social Research Cilt: 8 Sayı: 41 Volume: 8 Issue: 41 Aralık 2015.

Hauenschild I. Botanic im Diwan lugat at-turk // Journal of Turkology. Vol. 2, Num. 1, Summer 1994. – S. 25-100.

Masattaş A. Dîvânu Lugâti’t-Türk’te Halk Hekimliği Büyüsel Ve Rasyonel Tedavi Yöntemleri //Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 9(4). – Ankara, 2020. – S. 1348-1358.

Oturakçı N. Divanu Lugati’t-Türk’tekibotanik terimlerinin Kazak ve Türkiye Türkçesindeki görünümleri // Karadeniz, 2016, 4, sayı 13. – S. 195-212.

Downloads

Published

2026-04-25

How to Cite

Рўзиев Наврўз Ихтиёр ўғли, Эргашева Садоқат Муродали қизи. (2026). МАҲМУД КОШҒАРИЙНИНГ “ДЕВОНУ ЛУҒАТИ-Т-ТУРК” ТИББИЙ АТАМАЛАР ВА УЛАРНИНГ ЎЗБЕК ТИЛИДА САҚЛАНИШ ҲОЛАТИ. IQRO , 21(1), 873–876. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/6486

Issue

Section

Articles