DAVOLASHGA CHIDAMLI DEPRESSIYANI DAVOLASHDA NEYROMEDIATOR TIZIMLARI: KETAMIN VA PSIXODELIKLARNING GLUTAMAT HAMDA SEROTONIN (5-HT2A) TIZIMLARIGA TA’SIRI

Authors

  • Sharipova Matluba Tursunovna Toshkent KIUT xalqaro unversiteti Namangan filiali

Keywords:

davolashga chidamli depressiya, neyromediatorlar, glutamat, serotonin, NMDA retseptori, 5-HT2A retseptori, ketamin, eskinetamin, psilotsibin, neyroplastiklik.

Abstract

Ushbu maqolada davolashga chidamli depressiyani davolashda neyromediator tizimlarining roli zamonaviy nuqtai nazardan tahlil qilingan. An’anaviy monoaminli antidepressantlarning cheklovlari hamda depressiya patofiziologiyasida glutamatergik va serotonergik tizimlarning ahamiyati ko‘rib chiqilgan. Ketamin — N-metil-D-aspartat (NMDA) retseptorlari antagonisti bo‘lib, glutamat to‘lqini, AMPA retseptorlari faollashuvi va BDNF/mTOR yo‘li orqali sinaptogenezni rag‘batlantirib, tez ta’sir etuvchi antidepressant samara beradi; uning S-enantiomeri eskinetamin 2019-yilda davolashga chidamli depressiya uchun tasdiqlangan. Psilotsibin esa serotonin 5-HT2A retseptorlari agonisti sifatida glutamat ajralishini kuchaytirib, neyroplastiklikni oshiradi. Klinik sinovlar istiqbolli natijalar bergan bo‘lsa-da, psixodeliklar hali tadqiqot bosqichida bo‘lib, faqat nazorat ostidagi klinik sharoitda qo‘llaniladi.

References

Berman R.M., Cappiello A., Anand A., et al. Antidepressant effects of ketamine in depressed patients // Biological Psychiatry. 2000. Vol. 47, No. 4. P. 351-354.

Zarate C.A. Jr, Singh J.B., Carlson P.J., et al. A randomized trial of an N-methyl-D-aspartate antagonist in treatment-resistant major depression // Archives of General Psychiatry. 2006. Vol. 63, No. 8. P. 856-864.

Duman R.S., Aghajanian G.K. Synaptic dysfunction in depression: potential therapeutic targets // Science. 2012. Vol. 338, No. 6103. P. 68-72.

Zanos P., Gould T.D. Mechanisms of ketamine action as an antidepressant // Molecular Psychiatry. 2018. Vol. 23, No. 4. P. 801-811.

Popova V., Daly E.J., Trivedi M., et al. Efficacy and safety of flexibly dosed esketamine nasal spray combined with a newly initiated oral antidepressant in treatment-resistant depression // American Journal of Psychiatry. 2019. Vol. 176, No. 6. P. 428-438.

Carhart-Harris R., Giribaldi B., Watts R., et al. Trial of psilocybin versus escitalopram for depression // New England Journal of Medicine. 2021. Vol. 384, No. 15. P. 1402-1411.

Goodwin G.M., Aaronson S.T., Alvarez O., et al. Single-dose psilocybin for a treatment-resistant episode of major depression // New England Journal of Medicine. 2022. Vol. 387, No. 18. P. 1637-1648.

Raison C.L., Sanacora G., Woolley J., et al. Single-dose psilocybin treatment for major depressive disorder: a randomized clinical trial // JAMA. 2023. Vol. 330, No. 9. P. 843-853.

Vollenweider F.X., Kometer M. The neurobiology of psychedelic drugs: implications for the treatment of mood disorders // Nature Reviews Neuroscience. 2010. Vol. 11, No. 9. P. 642-651.

Nichols D.E. Psychedelics // Pharmacological Reviews. 2016. Vol. 68, No. 2. P. 264-355.

Metaxa A.M., Clarke M. Efficacy of psilocybin for treating symptoms of depression: systematic review and meta-analysis // BMJ. 2024. Vol. 385. e078084.

Krystal J.H., Abdallah C.G., Sanacora G., et al. Ketamine: a paradigm shift for depression research and treatment // Neuron. 2019. Vol. 101, No. 5. P. 774-778.

Nurmonov Suvonqul Erxonovich, G‘Oyipov Azizbek Raxmatilla O’G’Li, & Nuraliyev Shuxrat Baxtiyorovich (2023). UGLEVODORODLAR PIROLIZI

CHIQINDISI TARKIBIDAN ANTRATSEN OLISH VA XOSSALARINI

O’RGANISH. Механика и технология, (1 (4) Спецвыпуск), 166-170.

Nuraliev, Sh. B. Ikkilamchi sanoat chiqindilari asosida 2-antratsen karboksilik kislota sintezi / Sh. B. Nuraliev, S. E. Nurmanov // Organik moddalar texnologiyasi: professor-o'qituvchilar, tadqiqotchilar va aspirantlarning 89-ilmiytexnik konferensiyasi materiallari (xalqaro ishtirokda), Minsk, 2025 yil 3-18 fevral. - Minsk: BSTU, 2025. - 491-495-betlar. 3. Нуралиев Шухрат Бахтиёрович, & Нурманов Суванқул Эрханович (2024). ВЫДЕЛЕНИЕ АНТРАЦЕНА И 2-МЕТИЛАНТРАЦЕНА ИЗ ВТОРИЧНОГО СЫРЬЯ «ТАР-ПРОДУКТ» ООО «УЗ-КОР ГАЗХИМИК». Universum: технические науки, 5 (6 (123)), 16-21.

Shukhrat Nuraliev, Suvankul Nurmanov, Obidjan Abdilalimov; Synthesis and application of biologically active substances based on anthracene against the warehouse weevil in grain storage facilities. AIP Conf. Proc. 21 July 2025; 3304 (1): 040039. https://doi.org/10.1063/5.0269782

Kasym-Hojaev, I., Kamalova, G., Negmatshaeva, H., & Khankeldieva, H. (2015).

COMPARATIVE DYNAMICS OF UTERINE ECHO DIMENTIONS IN HEALTH AND SECONDARY AMENORRHEA. European Medical. Health and Pharmaceutical Journal, 8(1).

Tukhtaboeva, Y., Krivina, E., Redkina, V., Portnov, A., Sinetova, M., &

Temraleeva, A. (2025). Species delimitation in the genus Klebsormidium (Klebsormidiophyceae, Charophyta), including description of Klebsormidium mirabile sp. nov. with high content of polyunsaturated fatty acids. PhytoKeys, 266, 53–74. https://doi.org/10.3897/phytokeys.266.158514

Tukhtaboeva, Y.A., Redkina, V.V., Bukin, Y.S. et al. Diversity of Cyanobacteria and Algae in Erodited Soils of the Fergana Valley (Uzbekistan) According to

Light Microscopy Data and High-Throughput Sequencing. Arid Ecosyst 15, 232–

245 (2025). https://doi.org/10.1134/S2079096125700143

Мирзаолимова , М. М., & Шарипова , В. К. (2023). Анатомическое строение листа и проростка редкого вида Dorema microcarpum (Apiaceae). Проблемы ботаники Южной Сибири и Монголии, 22(1), 230-234. https://doi.org/10.14258/pbssm.2023047

Khoshimov, K. R., Gulomov, R. K., Mirzaolimova, M. M., Abdullaev, S. S., & Ismatov, A. M. Geographical Distribution and Bioclimatic Modeling of the Dorama Microcarpum Korovin (Apiaceae, Dorema D. Don) Species.

Kozirahimova Nargiza Kodirjonovna, Sharipov Abdulaziz Abduraimjanovich, & Abdusattorov Javoxir Lazizbek ugli. (2026). STRABIZMNING KLINIK SHAKLLARI VA ULARNING DIFFERENTSIAL tashhisi. Jahon ilmiy

tadqiqot jurnali , 48 (1), 147-151. https://doi.org/10.64941/smgrpx97

SHARIPOV, A., & ASQAROV, B. (2025). ANATOMIYA TILI MAVZULARINI O ‘ZLASHTIRILISHIDA INNOVATION

TEXNOLOGIYANING AHAMIYATI. «ACTA NUUz», 1(1.5), 201-203.

Muattar, Valijanova. "Popularization OF Rubella Disease AND Its Local Prevention." World Bulletin of Public Health, vol. 44, 5 Mar. 2025, pp. 1-2.

Kamalova, G., & Ibrokhim, K. K. (2016). Age features ehoparameters uterus before menstruation with ovulation in a left-handed girls aged 13 to 23 years. In The Twelfth European Conference on Biology and Medical Sciences (pp. 3944).

Kasym-Hojaev, I., Kamalova, G., Negmatshaeva, H., & Khankeldieva, H. (2015). Comparative dynamics of uterine echo dimentions in health and secondary amenorrhea. European Medical. Health and Pharmaceutical Journal, 8(1).

Ziyoda, Qozoqova, Abdulahatova Madina, and Gulomjonova Madina.

"Gipertoniyani aniklashda xamshiraning vazifasi." Лучшие интеллектуальные исследования 56.1 (2025): 296-300.

Downloads

Published

2026-06-10

How to Cite

Sharipova Matluba Tursunovna. (2026). DAVOLASHGA CHIDAMLI DEPRESSIYANI DAVOLASHDA NEYROMEDIATOR TIZIMLARI: KETAMIN VA PSIXODELIKLARNING GLUTAMAT HAMDA SEROTONIN (5-HT2A) TIZIMLARIGA TA’SIRI. IQRO , 22(01), 441–445. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/7903