AUMINZATOG‘ (AUMINZATAU) TOG‘LARI BO‘R SISTEMASI YOTQIZIQLARINING BIOSTRATIGRAFIK TAVSIFI VA DENGIZ MOLLYUSKALARI ASOSIDA STRATIGRAFIK AJRATILISHI

Authors

  • Sharipov Bekmuhammad Nurmuhammad o‘g‘li Geologiya Fanlari universiteti 1-bosqich magistranti

Keywords:

Auminzatog‘, Auminzatau, Bo‘r sistemasi, biostratigrafiya, dengiz mollyuskalari, ammonitlar, ikki pallali mollyuskalar, gastropodlar, Markaziy Qizilqum, stratigrafik korrelyatsiya.

Abstract

Ushbu maqolada Auminzatog‘ (Auminzatau) tog‘lari va ularga yondosh Markaziy Qizilqum kesmalarida Bo‘r sistemasiga mansub dengiz, qirg‘oqbo‘yi-dengiz va kamroq darajada laguna-kontinental yotqiziqlarning biostratigrafik talqini bayon qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi Bo‘r yotqiziqlarini dengiz mollyuskalari, ayniqsa ammonitlar, inoceramidlar, trigoniid ikki pallali mollyuskalar va gastropodlar majmualari orqali stratigrafik ajratish hamda ularni mahalliy va xalqaro stratigrafik shkalalar bilan korrelyatsiya qilishdan iborat. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, Auminzatau-Kuljuktau mintaqasida Bo‘r kesmalari paleozoy fundamenti ustida transgressiv yotib, Apt-Alb bosqichlaridan boshlab Senoman, Turon, Koniyak-Santon, Kampan va Maastrixtgacha bo‘lgan oraliqlarda turli fasial sharoitlarda shakllangan. Mollyuskalar majmualari asosida Jamanyar, Uzunkuduk, Shuruk, Donguztau, Uchkuduk, Jeyrantui, Kendyktube, Laulau, Karakatin va yuqori Maastrixt karbonat-terrigen qatlamlarini ajratishning diagnostik mezonlari umumlashtirildi. Natijalar Bo‘r dengiz transgressiya-regressiya sikllarini, qirg‘oq chizig‘i siljishini va paleobiogeografik aloqalarni aniqlashda mollyuskalarning yuqori stratigrafik qiymatga ega ekanini ko‘rsatadi. Maqola Auminzatau hududida keyingi dala-kesma ishlari, paleontologik kolleksiyalarni qayta ko‘rib chiqish va xaritalashda qo‘llash mumkin bo‘lgan konseptual biostratigrafik modelni taklif etadi.

References

Cohen K.M., Harper D.A.T., Gibbard P.L., Car N. The ICS international chronostratigraphic chart this decade. Episodes, 2025, 48:105-115; International Commission on Stratigraphy Chart v. 2026/06.

Abduazimova I.M. Vydelenie svit v verkhnemelovykh otlozheniyakh Tsentralnykh Kyzylkumov. Uzbek Geologik jurnali, 1988, No. 2, s. 64-69.

Abduazimova I.M., Shvetsova E.M. Vydelenie svit v nizhnemelovykh otlozheniyakh Tsentralnykh Kyzylkumov i yugo-zapadnykh otrogov Gissarskogo khrebta. Uzbek Geologik jurnali, 1987, No. 3, s. 54-57.

Vakhromeev V.A., Abduazimova I.M., Shvetsova E.M., Bogomolova A.M., Khudayberdyev R.Kh. Stratigrafiya nizhnego mela Tsentralnykh Kyzylkumov. Sovetskaya geologiya, 1985, No. 4, s. 61-71.

Vinokurova E.G. Melovye dvustvorchatye i golovonogie mollyuski iz Sultanuizdaga i nekotorykh uchastkov Kyzylkumov. Stratigrafiya i paleontologiya Uzbekistana i sopredelnykh rayonov, kn. 2. Tashkent: AN UzSSR, 1963, s. 186-233.

Vinokurova E.G. Stratigrafiya melovykh otlozheniy Kyzylkumov. Paleontologicheskoe obosnovanie stratigrafii mezozoyskikh i kaynozoyskikh otlozheniy Uzbekistana. Tashkent: Fan, 1969, s. 3-58.

Stratigraficheskiy slovar Uzbekistana. Tashkent: HYDROINGEO, 2001, 371 s.

Fedorov Yu.A., Zhovliev B.A. Stratigraficheskoe raschlenenie albskikh otlozheniy gor Kuldzhuktau. Ekonomika i sotsium, 2019, No. 12(67).

Fedorov Yu.A., Musaeva N.A. Geological study of Upper Cretaceous and Paleogene sediments of the Kuljuktau Mountains. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 2021, Vol. 11, Issue 6, pp. 637-643. DOI: 10.5958/2249-7137.2021.01671.2.

Omonov K., Abduazimova I., Kremlyakov T., Fedorov Yu., Panchenko A. Geochemical specialization on rare-earth elements of Mesozoic and Cenozoic sediments of Kuljuktau-Auminzatau region of Central Kyzylkum. International Journal of Geology, Earth & Environmental Sciences, 2018, 8(2), pp. 76-82.

McCann T.M. The Cretaceous of the South Kyzylkum and Nuratau Region, Western Tien Shan, Central Uzbekistan. Geological Society, London, Special Publications, 2017, 427. DOI: 10.1144/SP427.14.

Ward D.J., King C., Morris N.J., Kennedy W.J. On some Upper Cretaceous ammonites from western Uzbekistan. Acta Geologica Polonica, 2023, 73(4). DOI: 10.24425/agp.2023.145619.

Arkhangelsky A.D. Upper Cretaceous deposits of Turkestan. Part 1. Trudy Geologicheskogo komiteta, Novaya seriya, 1916, 151, 198 s.

Arkhangelsky A.D. Molluscs of the Upper Cretaceous of Turkestan. Part 1. Trudy Geologicheskogo komiteta, Novaya seriya, 1916, 152, 57 s.

Atlas of fossil fauna and flora of Phanerozoic Eon of Uzbekistan. Vol. 2. Mesozoic and Cenozoic (Jurassic, Cretaceous, Paleogene). Tashkent: State Committee of the Republic of Uzbekistan on Geology and Mineral Resources, 2007, pp. 136-157.

Downloads

Published

2026-07-06

How to Cite

Sharipov Bekmuhammad Nurmuhammad o‘g‘li. (2026). AUMINZATOG‘ (AUMINZATAU) TOG‘LARI BO‘R SISTEMASI YOTQIZIQLARINING BIOSTRATIGRAFIK TAVSIFI VA DENGIZ MOLLYUSKALARI ASOSIDA STRATIGRAFIK AJRATILISHI. IQRO , 22(02), 93–104. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/8613