ADAPTIV SPORT MASHG‘ULOTLARINI INDIVIDUALLASHTIRISH ASOSIDA BOLALARNING HARAKAT FUNKSIYALARINI TIKLASH SAMARADORLIGI

Authors

  • Turganbaev Miyirbek Azamatovich Nukus davlat pedegogik Instituti, Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi 2-bosqich magistranti

Keywords:

adaptiv sport, adaptiv jismoniy tarbiya, individuallashtirish, harakat funksiyasi, reabilitatsiya, nogironligi bo‘lgan bolalar, jismoniy rivojlanish, koordinatsiya, motorika, inklyuziv ta’lim.

Abstract

Ushbu maqolada adaptiv sport mashg‘ulotlarini individuallashtirish asosida bolalarning harakat funksiyalarini tiklash samaradorligi ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Zamonaviy reabilitatsiya tizimida adaptiv jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari harakat apparati faoliyatida nuqsoni bo‘lgan bolalarning jismoniy rivojlanishini yaxshilash, funksional imkoniyatlarini kengaytirish hamda ijtimoiy moslashuvini ta’minlashning muhim vositasi hisoblanadi. Tadqiqotda individual yondashuv tamoyillari, bolalarning yosh va fiziologik xususiyatlari, harakat buzilishining darajasi, psixologik holati hamda reabilitatsiya ehtiyojlari hisobga olingan holda mashg‘ulotlarni tashkil etishning samaradorligi yoritilgan. Ilmiy manbalar tahlili shuni ko‘rsatadiki, individuallashtirilgan adaptiv sport dasturlari mushak kuchi, koordinatsiya, muvozanat, harakat amplitudasi, chidamlilik va funksional mustaqillikni sezilarli darajada yaxshilaydi. Shuningdek, bunday mashg‘ulotlar bolalarda motivatsiya, o‘ziga bo‘lgan ishonch, ijtimoiy faollik va hayot sifatining oshishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada adaptiv sport mashg‘ulotlarini tashkil etishning zamonaviy metodlari, innovatsion texnologiyalar va ilmiy asoslangan tavsiyalar bayon etilgan.

References

American College of Sports Medicine. (2022). ACSM's Guidelines for Exercise Testing and Prescription (11th ed.). Wolters Kluwer.

Balyi, I., Way, R., & Higgs, C. (2013). Long-Term Athlete Development. Human Kinetics.

Bompa, T. O., & Buzzichelli, C. (2019). Periodization: Theory and Methodology of Training (6th ed.). Human Kinetics.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2017). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness. Guilford Press.

Faigenbaum, A. D., & Myer, G. D. (2010). Resistance training among young athletes. British Journal of Sports Medicine, 44(1), 56–63.

Ginis, K. A. M., van der Ploeg, H. P., Foster, C., et al. (2021). Participation of people living with disabilities in physical activity: Updated evidence and recommendations. The Lancet, 398(10298), 443–455.

Goodwin, D. L., & Watkinson, E. J. (2000). Inclusive physical education from the perspective of students with physical disabilities. Adapted Physical Activity Quarterly, 17(2), 144–160.

International Paralympic Committee. (2023). Classification Code and International Standards. Bonn.

Kleim, J. A., & Jones, T. A. (2008). Principles of experience-dependent neural plasticity. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 51(1), S225–S239.

Lieber, R. L. (2020). Skeletal Muscle Structure, Function, and Plasticity (4th ed.). Lippincott Williams & Wilkins.

Malina, R. M., Bouchard, C., & Bar-Or, O. (2004). Growth, Maturation, and Physical Activity (2nd ed.). Human Kinetics.

Martin Ginis, K. A., et al. (2016). Health promotion through adapted physical activity for children with disabilities. Disability and Health Journal, 9(2), 188–195.

Morgan, P., McGinley, J., & Paton, J. (2019). Optimising motor rehabilitation in children with cerebral palsy. Developmental Medicine & Child Neurology, 61(9), 1017–1025.

Sherrington, C., Fairhall, N., Wallbank, G., et al. (2020). Exercise for preventing falls in older people and individuals with functional impairments. British Journal of Sports Medicine, 54(15), 885–891.

Skinner, A. T., & Thomson, A. M. (2014). Duffield's Exercise in Rehabilitation Medicine. Elsevier.

United Nations. (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities. New York.

UNESCO. (2015). Quality Physical Education Guidelines for Policy Makers. Paris.

UNICEF. (2021). Seen, Counted, Included: Using Data to Shed Light on the Well-being of Children with Disabilities. New York.

World Health Organization. (2001). International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). Geneva.

World Health Organization. (2020). Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour. Geneva.

World Health Organization. (2022). Global Report on Health Equity for Persons with Disabilities. Geneva.

Winnick, J. P., & Porretta, D. L. (2017). Adapted Physical Education and Sport (6th ed.). Human Kinetics.

Block, M. E. (2016). A Teacher's Guide to Adapted Physical Education. Paul H. Brookes Publishing.

Hutzler, Y., & Sherrill, C. (2007). Defining adapted physical activity: International perspectives. Adapted Physical Activity Quarterly, 24(1), 1–20.

Rimmer, J. H., & Rowland, J. L. (2008). Physical activity for youth with disabilities: A critical need. Quest, 60(1), 141–148.

Downloads

Published

2026-07-16

How to Cite

Turganbaev Miyirbek Azamatovich. (2026). ADAPTIV SPORT MASHG‘ULOTLARINI INDIVIDUALLASHTIRISH ASOSIDA BOLALARNING HARAKAT FUNKSIYALARINI TIKLASH SAMARADORLIGI. IQRO , 22(02), 292–299. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/8672