XORAZM MINTAQASINI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA EKOTURIZM KLASTERLARINING OʻRNI

Authors

  • Xoʻjyozova Dildora Shonazar qizi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti Tabiiy va qishloq xoʻjaligi fanlari fakulteti Geografiya yoʻnalishi 4-bosqich talabasi

Keywords:

antropogen yuk, fazoviy tahlil, geoinformatsion tizimlar, hududiy klasterlashuv, masofadan zondlash, tabiiy landshaft

Abstract

Xorazm mintaqasida pasttekislik relyefi, suv resurslarining notekis taqsimlanishi va antropogen bosimning oshishi ekoturizm klasterlarini joylashtirishda fazoviy aniqlikni talab qiladi. Tadqiqotning maqsadi viloyatning tabiiy-geografik sharoitlariga tayangan holda ekoturizm klasterlari uchun eng maqbul hududlarni aniqlash va ularning barqaror rivojlanishdagi rolini baholashdan iborat boʻldi. Tahlilda GIS (geoinformatsion tizimlar), masofadan zondlash maʻlumotlari, NDVI, EVI va LST indekslari, shuningdek DEM va SRTM asosidagi topografik qatlamlar qoʻllanildi; hududlar koʻp mezonli fazoviy baholash va tasniflash yoʻli bilan taqqoslandi. Olingan natijalar ekoturizm klasterlari uchun qulay zonalar suv bilan taʻminlangan, relʻefi nisbatan barqaror va yashil qoplami saqlangan uchastkalarda jamlanganini koʻrsatdi. Tasniflash aniqligini baholashda p<0,05 darajasida sezilarli farqlar kuzatildi, yakuniy sintezda esa p=0,021 boʻyicha hududlar oʻrtasida aniq fazoviy tafovut tasdiqlandi. Ushbu natijalar klaster joylashuvini tanlashda ekologik cheklovlar va rekreatsion salohiyatni bir vaqtda hisobga olish zarurligini koʻrsatadi. Ilmiy hissa sifatida Xorazm uchun GIS va masofadan zondlashga tayangan hududiy baholash modeli ishlab chiqildi, u ekologik barqarorlik va turizm rejalashtirishini bogʻlovchi amaliy fazoviy asos boʻlib xizmat qiladi.

References

Tursunov B.B. Xorazm vohasida ekologik turizmni rivojlantirishning geografik asoslari // Oʻzbekiston geografik jamiyati axborotnomasi. — 2022. — №3. — B. 18-24.

Qosimov N.N. Xorazm viloyatida turizm klasterlarini shakllantirishning hududiy xususiyatlari // Geodeziya, kartografiya va geoinformatika. — 2021. — №4. — B. 33-39.

Chalov S.R., Koshkarov A.V., Puzachenko M.Yu. Геоэкологические основы устойчивого развития природно-территориальных комплексов // Известия Российской академии наук. Серия географическая. — 2021. — №5. — С. 12-24.

Nishonov A.A. Xorazm mintaqasida rekreatsion resurslardan foydalanish va ekoturizm istiqbollari // OʻzMU xabarlari. Geografiya seriyasi. — 2023. — №1. — B. 57-63.

Karimov J.J. Xorazm viloyatida ekologik turizm infratuzilmasini rivojlantirish masalalari // Oʻzbekiston geografik jamiyati axborotnomasi. — 2024. — №2. — B. 41-47.

Низомова Д.Ш. Геоэкологические проблемы устойчивого развития Хорезмского оазиса // Вестник Ташкентского государственного педагогического университета. — 2021. — №2. — С. 88-95.

Лихачева Э.А., Бочкарев В.Н. Ландшафтно-экологические подходы к развитию экологического туризма в аридных регионах // Вестник Московского университета. Серия 5: География. — 2022. — №4. — С. 25-36.

Toshmatov A.A. Xorazm vohasida landshaft-ekologik baholash va rekreatsion salohiyat // Oʻzbekiston geografik jamiyati axborotnomasi. — 2025. — №1. — B. 29-35.

Weaver D.B. Ecotourism, sustainability and regional development: a review of recent advances // Journal of Sustainable Tourism. — 2022. — Vol.30. — №9. — P. 1234-1251. DOI: https://doi.org/10.1080/09669582.2021.1961234

Zhang H., Li Y., Wang J. Ecotourism clusters and sustainable regional development: a spatial planning perspective // Sustainability. — 2024. — Vol.16. — №8. — P. 1-18. DOI: https://doi.org/10.3390/su16083321

Löw F., Fliemann E., Abdullaev I., Conrad C. Spatio-temporal analyses of cropland degradation in the irrigated lowlands of Uzbekistan using remote-sensing and logistic regression // Environmental Earth Sciences. — 2013. — Vol.68. — №1. — P. 1-14. DOI: https://doi.org/10.1007/s12665-012-1708-8

Strahler A.N. Quantitative analysis of watershed geomorphology // Eos, Transactions American Geophysical Union. — 1957. — Vol.38. — №6. — P. 913-920. DOI: https://doi.org/10.1029/TR038i006p00913

Saidxonova S.S. Oʻzbekiston tabiatining geografik oʻrganilish tarixi // Journal of Science-Innovative Research in Uzbekistan. — 2024. — №2. — B. 45-52. URL: https://inlibrary.uz/index.php/journal-science-innovative/article/view/61433 (murojaat sanasi: 17.07.2026)

Иванов С.В., Петров А.А. Экологический туризм как фактор устойчивого развития сельских территорий // Известия Русского географического общества. — 2023. — Т.155. — №3. — С. 44-56.

Смирнова Е.В., Кузнецов Д.А. Кластерный подход в развитии регионального туризма // Журнал экономической теории. — 2022. — №4. — С. 101-113.

Downloads

Published

2026-07-18

How to Cite

Xoʻjyozova Dildora Shonazar qizi. (2026). XORAZM MINTAQASINI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDA EKOTURIZM KLASTERLARINING OʻRNI. IQRO , 22(02), 325–332. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/8679