RELEVANTLIK TUSHUNCHASINING TARIXIY, ILMIY-FALSAFIY MAZMUN-MOHIYATI. (SINERGETIK MUSHOHADA)

Authors

  • Djurayeva Nurxon Kabilovna Navoiy davlat universiteti, Ilmiy tadqiqotlar va innovatsiyalar departameti bosh mutaxassisi

Keywords:

relevantlik, sinergetika, falsafa, axborot, ma’no, kontekst, epistemologiya, ontologiya, axborot makoni, emergentlik, murakkab tizim, o‘z-o‘zini tashkil etish, dinamik muvofiqlik

Abstract

Mazkur tezisda relevantlik tushunchasining tarixiy shakllanishi, ilmiy va falsafiy tafakkur taraqqiyotidagi mazmun-mohiyati hamda zamonaviy axborot-kommunikatsiya makonidagi transformatsiyasi sinergetik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Relevantlik an’anaviy epistemologik va axborot nazariyalarida muayyan obyekt, hodisa yoki axborotning belgilangan maqsad, ehtiyoj va kontekstga muvofiqligi sifatida talqin qilinib kelgan bo‘lsa, mazkur tadqiqotda u murakkab, ochiq va o‘zgaruvchan tizimlarda ma’no, ehtiyoj, maqsad va axborot o‘rtasida yuzaga keluvchi dinamik muvofiqlik munosabati sifatida konseptuallashtiriladi. Tadqiqotda relevantlikning tarixiy-falsafiy ildizlari antik falsafadagi “moslik”, “maqsadga muvofiqlik”, “haqiqat” va “amaliy foydalilik” kategoriyalari bilan bog‘lanadi. Shuningdek, zamonaviy axborot jamiyatida relevantlikning statik xususiyatdan dinamik va kontekstual xususiyatga o‘tishi asoslanadi. Sinergetik mushohada asosida relevantlikning yangi modeli – “kontekst–ehtiyoj–ma’no–vaqt” modeli taklif etiladi. Ushbu modelga ko‘ra, axborotning relevantligi uning mutlaq xususiyati emas, balki muayyan tizimning holati, maqsadi, ehtiyoji va vaqt parametrlariga bog‘liq ravishda vujudga keladigan emergent hodisadir.

References

Aristotle. Metaphysics. Translated by W.D. Ross. Oxford: Clarendon Press.

Aristotle. Nicomachean Ethics. Oxford: Oxford University Press.

Bateson, G. Steps to an Ecology of Mind. Chicago: University of Chicago Press, 1972.

Bertalanffy, L. von. General System Theory: Foundations, Development, Applications. New York: George Braziller, 1968.

Castells, M. The Rise of the Network Society. 2nd ed. Oxford: Wiley-Blackwell, 2010.

Haken, H. Synergetics: An Introduction. Berlin: Springer, 1983.

Peirce, C. S. The Essential Peirce: Selected Philosophical Writings. Bloomington: Indiana University Press.

Shannon, C. E., Weaver, W. The Mathematical Theory of Communication. Urbana: University of Illinois Press, 1949.

Sperber, D., Wilson, D. Relevance: Communication and Cognition. 2nd ed. Oxford: Blackwell, 1995.

Prigogine, I., Stengers, I. Order Out of Chaos: Man’s New Dialogue with Nature. New York: Bantam Books, 1984.

Downloads

Published

2026-10-02

How to Cite

Djurayeva Nurxon Kabilovna. (2026). RELEVANTLIK TUSHUNCHASINING TARIXIY, ILMIY-FALSAFIY MAZMUN-MOHIYATI. (SINERGETIK MUSHOHADA). IQRO , 24(01), 19–24. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9301