KUTUBXONALARDA STATISTIKANING YURITILISHI

Authors

  • Kulieva Gulnoza Ibodulllayevna Sharqshunoslik instituti kutubxona boshlig'i

Keywords:

kutubxona statistikasi, axborot-kutubxona markazi, statistik hisobot, foydalanuvchi, kutubxona fondi, kitob berilishi, elektron resurslar, statistik ko‘rsatkich, ISO 2789, IFLA, statistik tahlil

Abstract

Ushbu maqolada kutubxonalarda statistikani yuritishning nazariy, metodologik va amaliy asoslari tadqiq etilgan. Kutubxona statistikasi muassasaning fondi, foydalanuvchilari, xizmat ko‘rsatish hajmi, kitob berilishi, elektron resurslardan foydalanish, xodimlar tarkibi, moliyaviy xarajatlar va boshqa faoliyat ko‘rsatkichlarini tizimli ravishda yig‘ish, qayta ishlash, tahlil qilish hamda taqdim etishni qamrab oladi. Tadqiqotda ISO 2789:2022 xalqaro standarti, IFLA tavsiyalari, UNESCO madaniyat statistikasi yondashuvlari hamda O‘zbekiston Respublikasining rasmiy statistik ma’lumotlari asos qilib olindi. O‘zbekistonda kutubxonalar to‘g‘risidagi statistik ma’lumotlarning yillik davriylikda shakllantirilishi, ma’muriy ma’lumotlardan foydalanilishi va ularning Milliy statistika qo‘mitasi tomonidan umumlashtirilishi tahlil qilindi. 2026-yil 1-yanvar holatiga O‘zbekistonda 17 763 ta kutubxona faoliyat yuritgani va ulardagi kitob hamda jurnallar fondi 89,2 mln nusxani tashkil qilgani rasmiy ma’lumotlarda qayd etilgan. Shuningdek, axborot-resurs va axborot-kutubxona markazlaridan foydalanuvchilar soni 2025-yilda 13,1 mln kishiga yetgani ko‘rsatildi. Tadqiqot natijalari kutubxona statistikasi nafaqat hisobot vositasi, balki boshqaruv qarorlarini qabul qilish, resurslarni taqsimlash, xizmatlar sifatini baholash va kutubxonalarni strategik rivojlantirishning muhim instrumenti ekanligini ko‘rsatadi.

References

International Organization for Standardization. ISO 2789:2022 Information and documentation — International library statistics. Geneva: ISO, 2022. Ma’lumot olingan sahifalar: 1–30, 27–92-b. Standart kutubxona statistikasi tushunchalari, xizmatlar, fondlar, boshqaruv, xarajatlar va hisoblash qoidalarini qamrab oladi.

IFLA Statistics and Evaluation Section. IFLA Library Statistics Manifesto. The Hague: IFLA, 2010. Ma’lumot olingan sahifalar: 1–3-b. Kutubxona statistikasi, ishonchli ma’lumotlar va statistikadan boshqaruvda foydalanish tamoyillari.

O‘zbekiston Respublikasi. Axborot-kutubxona faoliyati to‘g‘risida: O‘RQ-280-son Qonun, 13.04.2011. Toshkent, 2011. Ma’lumot olingan moddalar: 1–28-moddalar.

Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan. Number of libraries, information resource and information library centers: Metadata. Tashkent, 2024. Ma’lumot olingan sahifalar: 1–12-b. Kutubxonalar statistikasi qamrovi, manbalari, metodologiyasi, yig‘ish davriyligi va ma’lumotlar sifati.

Poll, R., te Boekhorst, P. Measuring Quality: Performance Measurement in Libraries. 2nd revised ed. München: K.G. Saur, 2007. 269 p. Ma’lumot olingan sahifalar: 15–30, 35–250-b. Kutubxona xizmatlarini baholash va indikatorlardan foydalanish masalalari.

O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekistonda kutubxonalar soni nechta? Toshkent, 2026. Ma’lumot olingan sahifa: elektron nashr, statistik ma’lumotlar bo‘limi. 2026-yil 1-yanvar holatidagi kutubxonalar soni va fond hajmi.

O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Kutubxonalar, axborot-resurs va axborot-kutubxona markazlari soni. SIAT ochiq ma’lumotlar bazasi, 2026. Ma’lumot olingan sahifa: elektron statistik jadval. 2013–2025-yillar dinamikasi.

O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Axborot-resurs va axborot-kutubxona markazlarida foydalanuvchilar soni. SIAT, 2026. Ma’lumot olingan sahifa: elektron statistik jadval. 2010–2025-yillar bo‘yicha foydalanuvchilar soni.

Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan. Number of books and magazines issued in libraries: Methodological provisions. Tashkent, 2024–2025. Ma’lumot olingan sahifalar: 1–4-b. Foydalanuvchilar va kitob berilishi ko‘rsatkichlarini hisoblash metodikasi.

Ellis, S., Heaney, M., Meunier, P., Poll, R. Global Library Statistics. IFLA Journal, Vol. 35, No. 2, 2009. Ma’lumot olingan sahifalar: 123–130-b. Global kutubxona statistikasi, an’anaviy va elektron xizmatlar ko‘rsatkichlari.

National Center for Education Statistics. Academic Libraries Survey / Library Statistics Program. U.S. Department of Education, Washington, D.C. Ma’lumot olingan sahifalar: 1–20-b. Akademik kutubxonalar statistikasi, fond, xodimlar, xarajatlar, aylanish va elektron xizmatlar ko‘rsatkichlari.

National Center for Education Statistics. Academic Libraries Survey Design. U.S. Department of Education, Washington, D.C. Ma’lumot olingan sahifalar: 1–15-b. Akademik kutubxonalar statistik kuzatuvining qamrovi va metodologik asoslari.

Heaney, M., ed. Library Statistics for the 21st Century World: Proceedings of the Conference Held in Montréal on 18–19 August 2008 Reporting on the Global Library Statistics Project. München: K.G. Saur, 2009. 302 p. Ma’lumot olingan sahifalar: 1–30, 120–160-b. Xalqaro kutubxona statistikasi va yangi indikatorlar.

Friedman, A. Statistics for Library and Information Services: A Primer for Using Open Source R Software for Accessibility and Visualization. Lanham: Rowman & Littlefield, 2015. 376 p. Ma’lumot olingan sahifalar: 3–44, 65–104, 205–254-b. Kutubxona-axborot xizmatlarida statistik ma’lumotlarni yig‘ish, tavsifiy tahlil, ehtimollik, vaqt qatorlari va vizualizatsiya.

American Library Association. Public Libraries: Statistics & Standards. Chicago: ALA. Ma’lumot olingan sahifalar: elektron resurs, statistik ma’lumotlar bo‘limi. Jamoat kutubxonalari statistikasi va standartlari bo‘yicha manbalar.

Public Library Association. National Data About Public Libraries. Chicago: American Library Association, 2026. Ma’lumot olingan sahifalar: elektron resurs, 1–3-b. Jamoat kutubxonalari bo‘yicha yillik statistik ma’lumotlar va taqqoslash vositalari.

International Federation of Library Associations and Institutions. Library Statistics for the 21st Century World. IFLA Publications, No. 138. München: K.G. Saur, 2009. Ma’lumot olingan sahifalar: 1–30-b. Global kutubxona statistikasi va xalqaro indikatorlar.

National Center for Education Statistics. NCES Handbook of Survey Methods. Washington, D.C.: U.S. Department of Education, 2003. Ma’lumot olingan sahifalar: kutubxona statistikasi bo‘yicha 9–13-boblar. Statistik kuzatuvlarni loyihalash, ma’lumot yig‘ish, sifat va taqqoslanish masalalari.

Downloads

Published

2026-10-03

How to Cite

Kulieva Gulnoza Ibodulllayevna. (2026). KUTUBXONALARDA STATISTIKANING YURITILISHI. IQRO , 24(01), 79–86. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9310