SINERGETIK YONDASHUV ASOSIDA OLIY TA’LIM MUASSASALARINI BOSHQARISH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
sinergetika, oliy ta’lim, universitet boshqaruvi, o‘z-o‘zini tashkil etish, ochiq tizim, adaptiv boshqaruv, institutsional rivojlanish, boshqaruv modeli, fluktuatsiya, axborot almashinuvi, universitet avtonomiyasiAbstract
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarini boshqarish tizimini takomillashtirishda sinergetik yondashuvning metodologik va amaliy imkoniyatlari tahlil qilinadi. Oliy ta’lim muassasasi murakkab, ochiq va dinamik ijtimoiy tizim sifatida qaralib, undagi boshqaruv jarayonlari faqat yuqoridan beriladigan ma’muriy qarorlar yig‘indisi emas, balki turli subyektlar, tarkibiy bo‘linmalar, axborot oqimlari va tashqi muhit o‘rtasidagi uzluksiz o‘zaro ta’sir natijasi ekanligi asoslanadi. Sinergetika nazariyasining o‘z-o‘zini tashkil etish, fluktuatsiya, bifurkatsiya, tartib parametri, ochiq tizim va nomutanosiblik kabi kategoriyalari oliy ta’lim boshqaruvi kontekstida talqin qilinadi. Tadqiqot davomida zamonaviy universitet boshqaruvida markazlashuv va institutsional avtonomiya, nazorat va ishonch, barqarorlik va moslashuvchanlik, individual tashabbus va jamoaviy manfaat o‘rtasidagi munosabatlar tahlil qilindi. Natijada oliy ta’lim muassasasini boshqarishning “ochiqlik – fluktuatsiya – axborot almashinuvi – o‘zaro ta’sir – o‘z-o‘zini tashkil etish – sinergik qaror – yangi institutsional tartib – adaptiv rivojlanish” ketma-ketligiga asoslangan konseptual modeli ishlab chiqildi. Model boshqaruvni buyruqbozlik va qat’iy ierarxiyadan manfaatdor tomonlar ishtiroki, axborotning erkin aylanishi, tashabbusni qo‘llab-quvvatlash va adaptiv qarorlar qabul qilishga yo‘naltirish imkonini beradi.
References
Ramírez-Cardona A., Calderón-Hernández G. Organizational coupling in higher education institutions: challenges for university governance // International Studies of Management & Organization. – 2024. – Vol. 54, No. 2. – P. 105–119. – DOI: 10.1080/00208825.2023.2301210.
Croucher G. Academic Democracy in the Age of Corporate Governance: Addressing Challenges to Widening Participation in University Governance // Higher Education Quarterly. – 2025. – Vol. 79, Issue 3. – e70043. – DOI: 10.1111/hequ.70043.
Shared governance in post-secondary contexts: a systematic review // Studies in Higher Education. – 2024. – DOI: 10.1080/03075079.2024.2388274.
Institutional structure and governance capability in universities: an empirical study from the perspectives of time, space, and quantity dimensions // Humanities and Social Sciences Communications. – 2024. – DOI: 10.1057/s41599-024-03558-5.
Haken H. Synergetics: An Introduction. Nonequilibrium Phase Transitions and Self-Organization in Physics, Chemistry, and Biology. – 3rd rev. ed. – Berlin; Heidelberg; New York: Springer-Verlag, 1983.
Haken H. Information and Self-Organization: A Macroscopic Approach to Complex Systems. – Berlin; Heidelberg: Springer.
Budanov V.G. Metodologiya sinergetiki v postneklassicheskoy nauke i v obrazovanii. – Moskva: URSS, 2007. – 230 s.
To‘raev B.O., Ergasheva M.X. Sinergetika. – Toshkent: Navro‘z, 2017. – 364 b. – ISBN 978-9943-381-39-1.
Sa‘dullayeva G.G‘. Sinergetik yondashuv asosida OTM tashkiliy-boshqaruv faoliyatini takomillashtirish, ularning moddiy-texnik ta’minotini mustahkamlash // Modern Education and Development. – 2025. – №18. – 4-qism.
Kalimullina O.A., Pozdnyakova O.K. Synergetic and value-oriented approaches to organizing the educational process in a university // Samara Journal of Science. – 2024. – Vol. 13, No. 3. – P. 172–177. – DOI: 10.55355/snv2024133306.
Woelert P., Stensaker B. Strategic Bureaucracy: The Convergence of Bureaucratic and Strategic Management Logics in the Organizational Restructuring of Universities // Minerva. – 2025. – Vol. 63. – P. 1–21.
Navigating hybrid governance: a longitudinal comparison of university reforms in Denmark and Sweden // International Journal of Educational Management. – 2025. – Vol. 39, Issue 6. – P. 1434–1448. – DOI: 10.1108/IJEM-09-2024-0604.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Articles published in IQRO — Scientific Methodological Journal are licensed under the Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).
Authors retain copyright and grant the journal the right of first publication.
Users may read, download, copy, distribute, print, search, or link to the full texts of articles, provided that the original authors and the journal are properly cited.
Published materials may be used, distributed, and reproduced in any medium, provided that the original work is properly cited.



Uzbekistan
Türkiye
Kazakhstan
Kyrgyzstan
Turkmenistan
Azerbaijan
India
Republic of Korea
Japan
United States of America
Kosovo