ME’MORIY MEROS OBYEKTLARINI KONSERVATSIYA VA RESTAVRATSIYA QILISH JARAYONIDA ILMIY-LOYIHA HUJJATLARINI RAQAMLI MUHITDA TAHLIL QILISH

Authors

  • Ismoilov Oybek Aburashid o‘g‘li Mustaqil izlanuvchi, Samarqand, O’zbekiston

Keywords:

me’moriy meros, konservatsiya, restavratsiya, ilmiy-loyiha hujjatlari, raqamlashtirish, fotogrammetriya, lazerli skanerlash, 3D modellashtirish, GIS, HBIM, raqamli hujjatlashtirish, monitoring

Abstract

Mazkur maqolada me’moriy meros obyektlarini konservatsiya va restavratsiya qilishda ilmiy-loyiha hujjatlarini raqamli muhitga moslashtirish va ular asosida obyektning tarixiy hamda texnik holatini tahlil qilish masalasi tadqiq etiladi. Tadqiqotning asosiy e’tibori mavjud hujjatlarni oddiy elektron nusxaga aylantirishdan ko‘ra, ularni o‘zaro bog‘langan axborot tizimiga birlashtirish imkoniyatlariga qaratilgan. Tarixiy chizmalar, fotosuratlar, o‘lchov materiallari, texnik xulosalar, restavratsiya loyihalari va monitoring ma’lumotlarining alohida saqlanishi obyekt haqidagi yaxlit tasavvurni shakllantirishni qiyinlashtirishi mumkin. Shu sababli fotogrammetriya, lazerli skanerlash, uch o‘lchamli modellashtirish, geografik axborot tizimlari hamda tarixiy bino axborot modellashtirish (HBIM) texnologiyalarining imkoniyatlari o‘rganildi. Tadqiqot davomida ilmiy-loyiha hujjatlarini yig‘ish, raqamlashtirish, tizimlashtirish, geometrik ma’lumotlar bilan bog‘lash, holatni baholash va monitoring qilishni nazarda tutuvchi integratsiyalashgan model ishlab chiqildi. Shuningdek, O‘zbekistonning tarixiy shaharlari sharoitida qo‘llash mumkin bo‘lgan “raqamli meros pasporti” konsepsiyasi taklif etildi. Mazkur yondashuv konservatsiya va restavratsiya qarorlarining dalillarga asoslanganligini kuchaytirish, mavjud ma’lumotlarning saqlanishini ta’minlash va obyekt holatidagi o‘zgarishlarni izchil kuzatish imkonini beradi.

References

O‘zbekiston Respublikasi. Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni, 30.08.2001-y., 269-II-son. LexUZ.

ICOMOS. Principles for the Recording of Monuments, Groups of Buildings and Sites. Ratified by the 11th ICOMOS General Assembly, Sofia, 1996.

Yastikli, N. Documentation of cultural heritage using digital photogrammetry and laser scanning. Journal of Cultural Heritage, 2007, Vol. 8, Issue 4, pp. 423–427. DOI: 10.1016/j.culher.2007.06.003.

UNESCO. Recommendation on the Historic Urban Landscape, including a glossary of definitions. Paris, 2011.

Lovell, L., Davies, R., Hunt, D. The Application of Historic Building Information Modelling (HBIM) to Cultural Heritage: A Review. Heritage, 2023, 6(10), 6691–6717. DOI: 10.3390/heritage6100350.

Parente, M., Bruno, N., Ottoni, F. HBIM and Information Management for Knowledge and Conservation of Architectural Heritage: A Review. Heritage, 2025, 8(8), 306. DOI: 10.3390/heritage8080306.

A structured framework for HBIM standardization: Integrating scan-to-BIM methodologies and heritage conservation standards. Digital Applications in Archaeology and Cultural Heritage, 2025, Vol. 37, e00420. DOI: 10.1016/j.daach.2025.e00420.

Vileikis, O., Khabibullaeyev, F. Application of Digital Heritage Documentation for Condition Assessments and Monitoring Change in Uzbekistan. ISPRS Annals of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 2021, VIII-M-1-2021, pp. 179–186. DOI: 10.5194/isprs-annals-VIII-M-1-2021-179-2021.

Siewczyński, B., Szot, J. BIM goals and uses in the management, maintenance, and preservation of historic buildings: an open access perspective. Implementation characteristics of HBIM for improved documentation and lifecycle management. npj Heritage Science, 2025, 13, 103.

Downloads

Published

2026-10-07

How to Cite

Ismoilov Oybek Aburashid o‘g‘li. (2026). ME’MORIY MEROS OBYEKTLARINI KONSERVATSIYA VA RESTAVRATSIYA QILISH JARAYONIDA ILMIY-LOYIHA HUJJATLARINI RAQAMLI MUHITDA TAHLIL QILISH. IQRO , 24(01), 501–509. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9418