MOLIYAVIY HISOBOTLAR SIFATINI NAZORAT QILISH MEXANIZMINI JORIY ETISH: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON UCHUN METODIK YONDASHUV

Authors

  • Mo‘ydinov Jasurbek Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, magistratura talabasi

Keywords:

moliyaviy hisobot sifati, jamoat manfaatlarini ko‘zlovchi tashkilotlar, XMHS, hisobot nazorati (enforcement), audit sifati, ISQM 1, PQ-282, shaffoflik

Abstract

Maqolada 2025-yil 15-sentabrdagi PQ-282-son qarori asosida moliyaviy hisobotlar sifatini nazorat qilish mexanizmini joriy etish masalasi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi — jamoat manfaatlarini ko‘zlovchi tashkilotlar (JMKT) moliyaviy hisobotlarini davlat tomonidan nazorat qilishning O‘zbekiston sharoitiga mos institutsional modelini ishlab chiqishdir. AQSh (SEC/PCAOB), Yevropa Ittifoqi (ESMA/CEAOB), Buyuk Britaniya (FRC) va IFIAR tajribasi qiyosiy-huquqiy tahlil, kontent-tahlil va institutsional yondashuv orqali o‘rganildi. Natijada korxona, auditor va regulyator darajalarini qamrab oluvchi uch bosqichli nazorat mexanizmi, uning tashkiliy tuzilmasi, risk asosidagi tanlab tekshirish metodikasi hamda 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan yo‘l xaritasi taklif etildi. Ishdan Iqtisodiyot va moliya vazirligi JMKT hisobotlarini tekshirish tartibini ishlab chiqishda foydalanishi mumkin. Tayanch so‘zlar: moliyaviy hisobot sifati, jamoat manfaatlarini ko‘zlovchi tashkilotlar, XMHS, hisobot nazorati (enforcement), audit sifati, ISQM 1, PQ-282, shaffoflik. IMPLEMENTATION OF A FINANCIAL REPORTING QUALITY CONTROL MECHANISM: INTERNATIONAL EXPERIENCE AND A METHODOLOGICAL APPROACH FOR UZBEKISTAN

References

Normativ-huquqiy hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 15-sentabrdagi PQ-282-son “Moliyaviy hisob tizimini xalqaro talab va standartlarga muvofiq takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori. – URL: https://lex.uz/ru/docs/-7728924.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-fevraldagi PQ-4611-son “Buxgalteriya hisobi va auditorlik faoliyatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.

O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ-404-son, 2016-yil 13-aprel.

O‘zbekiston Respublikasining “Auditorlik faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ-677-son, 2021-yil 25-fevral.

Xalqaro standartlar va institutsional hisobotlar

IAASB. International Standard on Quality Management (ISQM) 1. New York: IFAC, 2020.

IAASB. International Standard on Quality Management (ISQM) 2. New York: IFAC, 2020.

ESMA. Corporate Reporting Enforcement and Regulatory Activities Report 2025. Paris: ESMA, 2026.

ESMA. European Common Enforcement Priorities for 2025 Annual Financial Reports. Paris: ESMA, 2025.

IFIAR. 2025 Survey of Inspection Findings. Tokyo: International Forum of Independent Audit Regulators, 2025.

Ball R. International Financial Reporting Standards (IFRS): pros and cons for investors // Accounting and Business Research. 2006. Vol. 36, sup1. P. 5–27.

Barth M.E., Landsman W.R., Lang M.H. International Accounting Standards and Accounting Quality // Journal of Accounting Research. 2008. Vol. 46, No. 3. P. 467–498.

Brown P., Preiato J., Tarca A. Measuring country differences in enforcement of accounting standards // Journal of Business Finance and Accounting. 2014. Vol. 41, No. 1–2. P. 1–52.

Christensen H.B., Hail L., Leuz C. Mandatory IFRS reporting and changes in enforcement // Journal of Accounting and Economics. 2013. Vol. 56, No. 2–3. P. 147–177.

Dechow P., Ge W., Schrand C. Understanding earnings quality: A review of the proxies, their determinants and their consequences // Journal of Accounting and Economics. 2010. Vol. 50, No. 2–3. P. 344–401.

DeFond M., Zhang J. A review of archival auditing research // Journal of Accounting and Economics. 2014. Vol. 58, No. 2–3. P. 275–326.

Ernstberger J., Stich M., Vogler O. Economic consequences of accounting enforcement reforms: The case of Germany // European Accounting Review. 2012. Vol. 21, No. 2. P. 217–251.

Francis J.R., LaFond R., Olsson P.M., Schipper K. Costs of equity and earnings attributes // The Accounting Review. 2004. Vol. 79, No. 4. P. 967–1010.

Leuz C., Nanda D., Wysocki P.D. Earnings management and investor protection: an international comparison // Journal of Financial Economics. 2003. Vol. 69, No. 3. P. 505–527.

Downloads

Published

2026-10-09

How to Cite

Mo‘ydinov Jasurbek. (2026). MOLIYAVIY HISOBOTLAR SIFATINI NAZORAT QILISH MEXANIZMINI JORIY ETISH: XALQARO TAJRIBA VA O‘ZBEKISTON UCHUN METODIK YONDASHUV. IQRO , 24(01), 603–612. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9446