МАЖБУРИЙ ИЖРО БЮРОСИ АХБОРОТ ТИЗИМЛАРИДА КИБЕРХАВФСИЗЛИК ВА ШАХСГА ДОИР МАЪЛУМОТЛАРНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШНИНГ ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАРИ

Authors

  • Ғаниев Холмурод Суннат ўғли Ўзбекистон республикаси ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси магистратура тингловчиси

Keywords:

мажбурий ижро, ахборот тизими, киберхавфсизлик, шахсга доир маълумотлар, шахсий ҳаёт дахлсизлиги, идоралараро ахборот алмашинуви, электрон ҳужжат, мутаносиблик, сунъий интеллект, инсон назорати

Abstract

Мақолада Мажбурий ижро бюроси ахборот тизимларида киберхавфсизликни таъминлаш ва шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилишнинг ҳуқуқий мазмуни тадқиқ этилади. Тадқиқотнинг мақсади ижро ҳужжатларининг бажарилишини таъминлаш билан шахсий ҳаёт дахлсизлиги ўртасидаги мувозанатни сақлашга хизмат қилувчи ҳуқуқий ва ташкилий механизмларни аниқлашдан иборат. Норматив ҳужжатларни формал-юридик, тизимли ва қиёсий-ҳуқуқий таҳлил қилиш асосида ахборот тизими, киберхавфсизлик ҳамда маълумотларга ишлов бериш тушунчаларининг соҳавий хусусиятлари очиб берилади. Маълумотларга кириш ваколати, идоралараро ахборот алмашинуви, электрон ҳужжатлар яхлитлиги ва автоматлаштирилган қарорларни назорат қилиш масалалари ўрганилади. Ҳимоя чораларини маълумотнинг бутун ҳаёт даврига татбиқ этиш ва хавф даражасига мувофиқ белгилаш зарурати асосланади. Тадқиқот натижасида мазкур соҳанинг муаллифлик таърифи таклиф этилиб, рухсатларни чеклаш, ҳаракатларни қайд этиш, маълумотларни тузатиш, захирадан тиклаш ва инсон назоратини кучайтириш бўйича тавсиялар ишлаб чиқилади. Хулосалар рақамли ижро жараёнларини тартибга солувчи ички ҳужжатлар ҳамда ахборот тизимларига қўйиладиган талабларни такомиллаштиришда қўлланилиши мумкин.

References

Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. 2023 йил 30 апрелдаги референдумда қабул қилинган янги таҳрир. 31, 55-моддалар. УРЛ: ҳттпс://лех.уз/доcс/-6445145 (мурожаат санаси: 24.10.2026).

Ўзбекистон Республикасининг «Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида»ги Қонуни. 2001 йил 29 август, 258-ИИ-сон. 86, 86¹-моддалар. УРЛ: ҳттпс://лех.уз/доcс/26477 (мурожаат санаси: 24.10.2026).

Ўзбекистон Республикасининг «Ахборотлаштириш тўғрисида»ги Қонуни. 2003 йил 11 декабр, 560-ИИ-сон. 3, 7¹-моддалар. УРЛ: ҳттпс://лех.уз/доcс/83472 (мурожаат санаси: 24.10.2026).

Ўзбекистон Республикасининг «Киберхавфсизлик тўғрисида»ги Қонуни. 2022 йил 15 апрел, ЎРҚ-764-сон. УРЛ: ҳттпс://лех.уз/доcс/5960604 (мурожаат санаси: 24.10.2026).

Ўзбекистон Республикасининг «Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги Қонуни. 2019 йил 2 июл, ЎРҚ-547-сон. УРЛ: ҳттпс://лех.уз/доcс/4396419 (мурожаат санаси: 24.10.2026).

Ўзбекистон Республикасининг «Электрон ҳужжат айланиши тўғрисида»ги Қонуни. 2004 йил 29 апрел, 611-ИИ-сон. 5–7-моддалар. УРЛ: ҳттпс://лех.уз/доcс/165079 (мурожаат санаси: 24.10.2026).

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «“Рақамли прокуратура — 2030” стратегиясини тасдиқлаш ва уни самарали амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони. 2025 йил 3 ноябр, ПФ-204-сон. 2-илова, 43-банд. УРЛ: ҳттпс://лех.уз/доcс/7813706 (мурожаат санаси: 24.10.2026).

Ўзбекистон Республикасининг «“Шахсга доир маълумотлар тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартиришлар ва қўшимча киритиш ҳақида»ги Қонуни. 2026 йил 26 март, ЎРҚ-1125-сон. УРЛ: ҳттпс://лех.уз/ру/доcс/8099215 (мурожаат санаси: 24.10.2026).

Савелев А. И. Проблемы применения законодателства о персоналных данных в эпоху «Болших данных» (Биг Дата) // Право. Журнал Высшей школы экономики. 2015. № 1. С. 43–66. ДОИ: 10.17323/2072-8166.2015.1.43.66. УРЛ: ҳттпс://лаw-жоурнал.ҳсе.ру/артиcле/виеw/20407 (мурожаат санаси: 24.10.2026).

European Parliament and Council. Regulation (EU) 2016/679 of 27 April 2016 (General Data Protection Regulation) // Official Journal of the European Union. 2016. L 119. P. 1–88. Articles 5, 25. URL: ҳттпс://еур-лех.еуропа.еу/ели/рег/2016/679/ож/енг/ (murojaat sanasi: 24.10.2026).

ISO/IEC 27001:2022. Information security, cybersecurity and privacy protection — Information security management systems — Requirements. 3rd ed. Geneva: ISO, 2022. URL: ҳттпс://cоммиттее.исо.орг/стандард/27001 (murojaat sanasi: 24.10.2026).

European Commission for the Efficiency of Justice (CEPEJ). Good practice guide on enforcement of judicial decisions. CEPEJ(2015)10. Strasbourg: Council of Europe, 11 December 2015. Paragraph 49. URL: ҳттпс://рм.cое.инт/еуропеан-cоммиссион-фор-тҳе-эффиcиенcй-оф-жустиcе-cепеж-гоод-праcтиcе-/16807477бф (murojaat sanasi: 24.10.2026).

Downloads

Published

2026-10-29

How to Cite

Ғаниев Холмурод Суннат ўғли. (2026). МАЖБУРИЙ ИЖРО БЮРОСИ АХБОРОТ ТИЗИМЛАРИДА КИБЕРХАВФСИЗЛИК ВА ШАХСГА ДОИР МАЪЛУМОТЛАРНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШНИНГ ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАРИ. IQRO , 24(01), 1313–1320. Retrieved from https://www.wordlyknowledge.uz/index.php/iqro/article/view/9691