ZAMONAVIY O‘ZBEK SHE’RIYATIDA OKKAZIONAL MORFOLOGIK DERIVATSIYA VA UNING LINGVISTIK TAHLILI

Authors

  • Umarova Xilolaxon Ilxom qizi Farg`ona davlat universiteti Tayanch doktaranti +998911265955

Keywords:

morfologik derivatsiya, okkazional birlik, suffiksatsiya, prefiksatsiya, poetik nutq, o‘zbek she’riyati.

Abstract

Maqolada o‘zbek she’riyatida okkazional morfologik derivatsiya hodisasi tahlil qilinadi. Tadqiqot Faxriyor, Usmon Azim va Guljamol Asqarova kabi zamonaviy shoirlarning ayrim she’rlari asosida olib boriladi. Avval morfologik derivatsiyaning nazariy asoslari, so‘ng okkazional birliklarning struktur-semantik xususiyatlari va ularning poetik nutqdagi pragmatik-funksional vazifalari yoritiladi. Tahlilda suffiksal (-lan-, -li) hamda onomastik asosli derivatsiya modellari alohida ko‘rib chiqiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, okkazional yasalmalar tilning normativ yasash modellaridan chetga chiqsa-da, aynan shu “normadan tashqari”lik ularning badiiy-estetik qiymatini belgilaydi va shoirning individual uslubini shakllantiruvchi yetakchi lingvopoetik vosita sifatida namoyon bo‘ladi.

References

Booij G., The Grammar of Words: An Introduction to Linguistic Morphology. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press, 2005.

Dressler, Wolfgang U. “Word-Formation in Natural Morphology.” In: Pavol Štekauer, Rochelle Lieber (eds.). Handbook of Word-Formation. Dordrecht: Springer, 2005, pp. 267–284.

Aronoff, Mark. Word Formation in Generative Grammar. Cambridge, MA: MIT Press, 1976.

Plag, Ingo. Word-Formation in English. Cambridge Textbooks in Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press, 2003.

Qurbonova, M.A. o‘zbek tilshunosligida okkazional birliklar tadqiqi.FarDU Ilmiy Xabarlari, 2022, № 4, 134–138-betlar.

Toshalieva, S. O‘zbek tilida okkazional so‘z yasalishi: Filologiya fanlari nomzodi dissertatsiyasi. Toshkent, 1998.

To‘xtasinova, O.Y.; Akramova, Sh. Okkozional so‘zlarning morfologik tasnifi.Qo‘qon davlat pedagogika instituti ilmiy xabarlari, 2025-yil, 4-son, 2047–2051-betlar.

Sultonsaidova, Saodat; Sharipova, O‘lmas. O‘zbek tili stilistikasi. O‘quv qo‘llanma. Toshkent: “Yurist-media markazi” nashriyoti, 2009.

https://kh-davron.uz/kutubxona/uzbek/faxriyor-sherlar-2.html

https://tafakkur.net/umidlandim-kop-umidlandim/guljamol-asqarova.uz

https://tafakkur.net/endi-bizga-ishq-yollari-xatarlidir/usmon-azim.uz

Published

2026-01-26

Issue

Section

Articles