MENTOL–AMINOKISLOTA HOSILALARINING BIOPESTISID SIFATIDAGI ISTIQBOLLARI
Keywords:
Menthol, aminokislotalar, mentil efir, gistidin, rivojlanish biologiyasi, Galleria mellonellaAbstract
Sintetik pestisidlardan keng foydalanish atrof-muhit ifloslanishi, foydali entomofaunaning qisqarishi va biologik muvozanatning buzilishiga olib kelayotgan hozirgi sharoitda, o‘simliklardan olinadigan tabiiy biologik faol moddalar asosida yaratilgan muqobil vositalarni ishlab chiqish dolzarb ilmiy-amaliy vazifa hisoblanadi. Ushbu tadqiqotda mentol va mentil gistidinatning mum kapalagi (Galleria mellonella)ning rivojlanish, reproduktiv va fiziologik parametrlariga, jumladan, rivojlanish vaqti, voyaga yetganlarning paydo bo'lishi, uzoq umr ko'rish, vazn va reproduktiv ko'rsatkichlarga ta'sirini o'rganib chiqilgan malumotlar keltirilgan. Mentol va mentol–aminokislota efir hosilalarining hasharotlarga nisbatan selektiv hamda qarama-qarshi biologik ta’sir mexanizmlari aniqlanib, Ment-His birikmasining rivojlanishni kechiktiruvchi va reproduktiv faoliyatni bostiruvchi xususiyatlari ilmiy jihatdan asoslandi. Olingan natijalar mentol-aminokislota hosilalarining nafaqat antimikrob, balki insektitsid xususiyatlarga ega ikki funksiyali biologik faol moddalar ekanligini tasdiqlaydi va biopestisidlar sohasidagi mavjud ilmiy bilimlarni sezilarli darajada boyitadi.
References
Kamble, M., Sabale, P., Dhabarde, D., Sabale, V., & Mule, A. (2024) Synthesis of amino menthol derivatives for enhanced antimicrobial and anti-inflammatory activity using in-silico design./Research Journal of Pharmacy and Technology, 2024 17(6), 2669-2675. doi:https://doi.org/10.52711/0974-360X,2024.00418).
Deepalekshmi, P., Mahadevaprasad, B., Apoorva, S. N., Shreya, K., & Bettadaiah, B. K. (2023).A feasible synthesis of (−)-menthol-amino acid conjugates as potential TRPM8 agonists. Chemistry Select, 8(42), e202303267.
Tsuzuki, C., Hachisu, M., Iwabe, R., Nakayama, Y., Nonaga, Y., Sukegawa, S., Horito., S. &Arimura, GI. (2022). An amino acid ester of menthol elicits defense responses in plants, Plant Molecular Biology, 109(4-5), 523–531.
Ettibaeva, L., Ergashev, A., Abdurakhmanova, U., Benlikaya, R., Güner, P., & Matchanov, A. (2025) Synthesis, Characterization, and Potential Applications of Menthol-Amino Acid Ester Derivatives. Appl Biochem Biotechnol . https://doi.org/10.1007/s12010-025-05336-8
Wojda I, Staniec B, Sułek M, Kordaczuk J. (2020) The greater wax moth Galleria mellonella: biology and use in immune studies. Pathog Dis. 23;78(9):ftaa057.
Serrano I, Verdial C, Tavares L, Oliveira M. (2023) The Virtuous Galleria mellonella Model for Scientific Experimentation. Antibiotics (Basel). 3;12(3):505.
Sak, O. ve Uçkan, F. (2009). Cypermethrinin galleria mellonella l. (lepidoptera: pyralidae)’nın puplaşma ve ölüm oranlarına etkisi. Uludağ Arıcılık Dergisi, 9(3), 88-96.
L.A.Yettibaeva, U.K.Abdurakhmanova, A.D.Matchanov (2023) Study of Glycyrrhizic Acid:menthol Supramolecular Complexes on Mitochondrial Functional Activity in in-vitro Experiments // Journal of the Korean Chemiсal Society. Vol. 67, No.2. -РР 99-105. https://doi.org/10.5012/jkcs.2023.67.2.99.
Szulczyk, D., Woziński, M., Koliński, M. et al. (2023) Menthol- and thymol-based ciprofloxacin derivatives against Mycobacterium tuberculosis: in vitro activity, lipophilicity, and computational studies. Sci Rep 13, 16328. https://doi.org/10.1038/s41598-023-43708-4).
Douglas A. Klumpp, Robert M. Sobel, Smaro G. Kokkinidou, Brian Osei-Badu, Zachary Liveris, Rachel A. Klumpp, and Michael R. Stentzel . (2020)Synthesis of Menthol Glycinates and Their Potential as Cooling Agents.ACS Omega, 5, 8, 4043–4049. https://doi.org/10.1021/acsomega.9b03624.