QIZILQUM HUDUDIDA CHO‘L LANDSHAFTLARINING TARIXIY O‘ZLASHTIRILISHI VA XO‘JALIK MODELLARI
Keywords:
Qizilqum, cho‘l landshafti, tarixiy geografiya, chorvachilik, quduqlar, landshaft arxeologiyasi.Abstract
Qizilqum cho‘li Markaziy Osiyo tarixshunosligida ko‘pincha iqtisodiy va madaniy jarayonlardan chetda qolgan, “bo‘sh” yoki sust o‘zlashtirilgan makon sifatida talqin qilinib kelgan. Ushbu maqolada Qizilqum hududining tarixiy landshaft sifatidagi xususiyatlari, uning ijtimoiy va xo‘jalik tizimlaridagi o‘rni hamda cho‘l makonining uzoq muddatli o‘zlashtirilish jarayonlari tahlil qilinadi. Tadqiqot asosan O‘zbek–Amirliklar ekspeditsiyasi doirasida Qizilqumning markaziy qismida olib borilgan dala tadqiqotlari, masofaviy zondlash, tarixiy xaritalar va yozma manbalar asosida amalga oshirilgan. Natijalar cho‘l hududlarining tarixan zich ijtimoiy va xo‘jalik tarmoqlariga ega bo‘lganini, quduqlar, yo‘llar va chorvachilik infratuzilmasi orqali barqaror yashash modeli shakllanganini ko‘rsatadi. Tadqiqot Qizilqumni passiv periferik hudud emas, balki dinamik va integratsiyalashgan tarixiy makon sifatida qayta talqin qilish imkonini beradi.
References
Kidd, F., Muminov, O., Askarov, O., Brite, E., & Kulbaev, N. (2024). Abundant arid landscapes? Results of the Uzbek–Emirates Expedition to the Qyzylqum (Kyzyl-Kum). In press.
Boivin, N., & Frachetti, M. (2018). Archaeology and the “people without history”. In Globalization in prehistory (pp. 1–14). Cambridge University Press.
Cribb, J. (1991). Nomads in archaeology. Cambridge University Press.
Davis, D. K. (2018). Desertification. In Companion to environmental studies (pp. 22–26). Routledge.
Kempf, M. (2020). Landscapes, palimpsests, and archaeology. Journal of Archaeological Method and Theory, 27(2), 345–370.
Luneau, E., et al. (2024). Pastoral landscapes of Central Asia. Journal of Anthropological Archaeology, 73, 101–120.
Maman, S., et al. (2011). Climatic stability of the Kyzylkum. Quaternary International, 234, 365–372.
Obertreis, J. (2017). Imperial desert dreams. University of Pittsburgh Press.
Spengler, R. N., et al. (2021). Pastoralism and agriculture in Central Asia. Antiquity, 95(380), 1–17.
Wright, J. (2016). Ethnoarchaeology and mobility. World Archaeology, 48(2), 135–150.