RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA IQTISODIY XAVFSIZLIK: “RAQAMLI IQTISODIY XAVFSIZLIK INDEKSI” (RIXI) METODOLOGIYASI VA O‘ZBEKISTON UCHUN AMALIY TAKLIFLAR

Authors

  • Rashidov Asilbek Furqat o‘g‘li Qozon federal universitetining Jizzax shahridagi filialida “Iqtisodiyot” yo‘nalishi 1-bosqich talabasi; Moskva sanoat-moliya universitetida “Yurisprudentsiya” yo‘nalishi 1-bosqich talabasi; MDH davlatlari xalqaro tanlovining “Yosh tadqiqotchi” medali sohibi; jahon iqtisodiyoti, xalqaro huquq va diplomatiya sohalarida tadqiqotchi.

Keywords:

Raqamli iqtisodiyot; iqtisodiy xavfsizlik; kiberxavf; ma’lumotlar suvereniteti; operatsion uzluksizlik; risk-boshqaruv; indeks.

Abstract

Raqamli iqtisodiyot iqtisodiy o‘sishning muhim drayveriga aylanar ekan, iqtisodiy xavfsizlik ham yangi mazmunda namoyon bo‘lmoqda: moliyaviy barqarorlik, ma’lumotlar suvereniteti, kiberxavfsizlik, raqamli infratuzilma uzluksizligi va platformaviy qaramlik risklari bir-biri bilan bog‘langan kompleks tizimni hosil qiladi. Mazkur maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida iqtisodiy xavfsizlikni baholash uchun mualliflik yondashuvi — “Raqamli Iqtisodiy Xavfsizlik Indeksi (RIXI)” taklif etiladi. Indeks besh blokdan iborat: (1) raqamli infratuzilma va uzluksizlik; (2) ma’lumotlar boshqaruvi va huquqiy himoya; (3) moliyaviy-kiber barqarorlik; (4) inson kapitali va kadrlar xavfsizligi; (5) innovatsion boshqaruv va institutlar. Metodologiya ko‘p mezonli baholash (MCDA), normalizatsiya va vaznlash tamoyillariga tayangan holda ishlab chiqildi; natijalar uchta ssenariy (bazaviy, islohot, shok) orqali illustrativ hisob-kitoblar bilan yoritildi. Muhokama qismida O‘zbekiston-2030 ustuvorliklari bilan uyg‘un holda amaliy siyosat paketi: operatsion uzluksizlik standartlari, ma’lumotlar boshqaruvi, raqamli to‘lovlar xavfsizligi, kadrlar tayyorlash va risk-komplayens mexanizmlari bo‘yicha aniq takliflar berildi.

References

National Institute of Standards and Technology. (2024). Cybersecurity Framework (CSF) 2.0. Gaithersburg, MD: NIST.

Department for Science, Innovation and Technology. (2025). Cyber Security Breaches Survey 2025. London: UK Government.

Banque de France. (2024). Financial Stability Report. Paris: Banque de France (English edition).

UK Cabinet Office. (2022). National Cyber Strategy 2022. London: UK Government.

Cybersecurity and Infrastructure Security Agency. (2022). Cyber Incident Reporting for Critical Infrastructure Act (CIRCIA). Washington, DC: CISA.

National Cyber Security Centre. (2024). NCSC Annual Review 2024. London: NCSC.

ANSSI. (2024). Cyber Threat Overview 2024. Paris: ANSSI (English version).

Bank of England. (2021). Operational resilience: Impact tolerances for important business services. London: Bank of England.

The White House. (2023). National Cybersecurity Strategy. Washington, DC: The White House.

Financial Conduct Authority. (2021). Building operational resilience (PS21/3). London: FCA.

НИУ ВШЭ. (2024). Индикаторы цифровой экономики: статистический сборник. Москва: НИУ ВШЭ.

Prudential Regulation Authority. (2021). Operational resilience policy framework. London: PRA.

U.S. Government Accountability Office. (2024). Critical Infrastructure Protection: Enhancing cybersecurity oversight. Washington, DC: GAO.

Information Commissioner’s Office. (2023). Guide to data security. London: ICO.

Росстат. (2024). Информационное общество в Российской Федерации. Москва: Росстат.

UK Finance. (2024). Fraud The Facts 2024. London: UK Finance.

Office of the Comptroller of the Currency. (2024). Cybersecurity risk management. Washington, DC: OCC.

Published

2026-01-30

Issue

Section

Articles