O’ZBEKISTONDA BOLALAR ORASIDA KARIES EPIDEMIOLOGIYASI

Authors

  • Abdug’aniyeva Gulmira Qo’qon Universiteti Andijon filiali Stomatologiya yo’nalishi talabasi

Keywords:

Tish kariesi, epidemiologiya, bolalar, og'iz salomatligi, og’iz gigienasi, DMFT indeksi, xavf omillari, profilaktika, logistik regressiya.

Abstract

 Tish kariesi butun dunyo bo'ylab bolalar orasida eng keng tarqalgan surunkali kasalliklardan biri bo'lib qolmoqda va O'zbekistonda sog'liqni saqlash sohasida jiddiy muammo tug'dirishda davom etmoqda. Ushbu maqolada O'zbekistondagi bolalar orasida tish kariesining epidemiologiyasi o'rganilib, tarqalishi, intensivligi, yoshga bog'liq taqsimoti va kasallik rivojlanishiga ta'sir qiluvchi asosiy xavf omillariga e'tibor qaratilgan. Mavjud milliy va mintaqaviy epidemiologik ma'lumotlar tahlili asosida, 6-15 yoshli o'zbekistonlik bolalar orasida tish kariesining tarqalishi 60% dan 85% gacha deb baholanmoqda, eng yuqori ko'rsatkichlar qishloq joylarda va ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan nochor oilalar bolalari orasida kuzatilmoqda. O'rtacha DMFT/dmft indeksi yosh bilan barqaror o'sib borayotganini ko'rsatadi, bu erta profilaktika choralarining yetarli emasligi va bolalar stomatologik yordamiga cheklangan imkoniyatlarni aks ettiradi. Shakarni ko'p iste'mol qilish, og'iz gigienasi amaliyotlarining yetarli emasligi, ftorning kam ta'siri va ota-onalarning yetarlicha xabardor emasligi bilan tavsiflangan ovqatlanish odatlari karies rivojlanishiga hissa qo'shadigan asosiy etiologik omillar sifatida aniqlangan. Maqolada shuningdek, shahar va qishloq aholisi o'rtasidagi tafovutlar ta'kidlangan va maktabda profilaktika dasturlari va jamoat darajasidagi aralashuvlarning roli ta'kidlangan. O'zbekistonda bolalar orasida tish kariesining epidemiologik naqshlarini tushunish samarali profilaktika strategiyalarini ishlab chiqish, resurslarni taqsimlashni optimallashtirish va milliy darajada og'iz bo'shlig'i salomatligining uzoq muddatli natijalarini yaxshilash uchun juda muhimdir.

References

Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti. Og'iz salomatligi bo'yicha mamlakat profili: O'zbekiston. Jeneva: JSST; 2022.

Ushbu hisobot O'zbekistondagi bolalar va o'smirlar orasida tish kariesining tarqalishi, davolash ehtiyojlari va og'iz salomatligi xizmatlarini qamrab olish bo'yicha milliy darajadagi epidemiologik ko'rsatkichlarni taqdim etadi.

Xamidov, A.A., Raximova, D.K., & Tursunov, B.S. O'zbekistonda 7 yoshli bolalarda birlamchi va doimiy tish chiqarishda tish kariesining epidemiologik bahosi. Karies tadqiqotlari. 2023;57(3):276–284.

Qodirova, N.S., Ismoilov, Z.K., & Abdullaeva, M.T. Nukus shahridagi bolalar orasida tish kariesining tarqalishi va intensivligi. Xalqaro tibbiyot fanlari jurnali. 2022;9(4):112–118.

Ro'ziev, F.R., & Shodiev, J.A. Navoiy viloyatidagi bolalar orasida tish kariesi tarqalishi dinamikasi (2018–2020). Xalqaro tibbiyot fanlari jurnali. 2021;8(3):45–52.

Petersen, P.E., & Ogawa, H. Ftorid qo'llash orqali tish kariesining oldini olish - JSST yondashuvi. Jamiyat stomatologiyasi va og'iz epidemiologiyasi. 2016;44(4):319–321.

Kassebaum, N.J. va boshqalar. Davolanmagan kariesning global yuki: tizimli tahlil va meta-regressiya. Tish tadqiqotlari jurnali. 2015;94(5):650–658.

Dye, B.A. va boshqalar. Ijtimoiy-iqtisodiy holatga ko'ra bolalar va o'smirlarda tish kariesi tendentsiyalari. Amerika Stomatologiya Assotsiatsiyasi jurnali. 2017;148(9):720–728.

Seow, W.K. Erta bolalik kariesi. Shimoliy Amerika pediatriya klinikalari. 2018;65(5):941–954.

Og'iz salomatligini yaxshilash bo'yicha Yevropa platformasi. Maktabda og'iz salomatligining oldini olish dasturlaridagi eng yaxshi amaliyotlar. Bryussel; 2020.

Watt, R.G. va boshqalar. Global og'iz salomatligiga beparvolikni tugatish: radikal harakatlar vaqti. The Lancet. 2019;394(10194):261–272.

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholishunoslik bo'limi. Jahon aholisi istiqbollari 2022: O'zbekiston. Nyu-York: Birlashgan Millatlar Tashkiloti; 2022.

Published

2026-01-30

Issue

Section

Articles