OCHIQ KANALLARDA SUV SARFINI O‘LCHASHDA ULTRATOVUSHLI DATCHIKLARDAN FOYDALANISH

Authors

  • Gayipov Isa Kidirbay uli Nukus davlat texnika universiteti katta o‘qituvchisi

Keywords:

ultratovushli datchik, ochiq kanal, oqim o‘lchash, o‘tish-vaqti usuli, Arduino, suv sarfi, sug‘orish tizimi, avtomatlashtirilgan monitoring, GSM modul, IoT texnologiyalari

Abstract

Ushbu maqolada ochiq suv kanallarida oqim sarfini o‘lchash uchun ultratovushli texnologiyalarning qo‘llanilishi va samaradorligi tahlil qilingan. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligida sug‘orish tizimlarining samaradorligini oshirish va suv resurslarini oqilona boshqarish dolzarb muammo hisoblanadi. Tadqiqot o‘tish-vaqti ultrasonic oqim o‘lchash prinsipi asosida qurilgan. Ochiq kanallar uchun turli xil sensor turlari (HC-SR04, JSN-SR04T, Flowline EchoTouch) ning texnik xususiyatlari qiyosiy tahlil qilindi. Arduino mikrokontrolleri va GSM aloqa modullariga asoslangan avtomatlashtirilgan monitoring tizimining arxitekturasi ishlab chiqildi. Tajriba natijalari shuni ko‘rsatdiki, ultratovushli datchiklardan foydalanish an'anaviy mexanik usullarga nisbatan 15-20% yuqori aniqlikni ta'minlaydi va texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlarini 40% gacha kamaytiradi. Ishlab chiqilgan tizim real vaqt rejimida ma'lumotlarni uzatish va masofaviy monitoring imkonini beradi. Maqolada keltirilgan yechimlar O‘zbekiston sug‘orish tizimlarini modernizatsiya qilishda qo‘llanilishi mumkin.

References

O‘zbekiston Respublikasi Statistika davlat qo‘mitasi, "Qishloq xo‘jaligi statistikasi yilnomasi 2024," Toshkent, 2024.

M. Rahimov va N. Ismoilov, "O‘zbekistonda sug‘orish tizimlarining hozirgi holati va rivojlanish istiqbollari," Irrigatsiya va melioratsiya jurnali, vol. 15, no. 3, pp. 45-52, 2024.

J. A. Rakhmatullaev, M. A. Ibragimov, va A. S. Karimov, "Water management challenges in Uzbekistan: Historical context and modern solutions," Central Asian Journal of Water Research, vol. 8, no. 2, pp. 112-128, 2023.

IFAS (International Fund for Saving the Aral Sea), "Regional water resources management strategy for Central Asia," Tashkent, 2023.

S. Turdiev, A. Khaitov, va D. Ergashev, "Ochiq kanallarda suv sarfini o‘lchash usullarining taqqosiy tahlili," Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligi mexanizatsiyasi muhandislari instituti axborotnomasi, vol. 12, no. 1, pp. 78-85, 2024.

R. C. Baker, Flow Measurement Handbook: Industrial Designs, Operating Principles, Performance, and Applications, 2nd ed. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2016.

H. Liu, L. Zhu, Z. Liu, va Y. Zhu, "Development of ultrasonic flow measurement system for open channels," Flow Measurement and Instrumentation, vol. 84, pp. 102-115, 2022.

A. Kumar, M. Singh, va R. Sharma, "Arduino-based automated irrigation system using ultrasonic sensors: Design and implementation," IEEE Transactions on Instrumentation and Measurement, vol. 72, pp. 1-10, 2023.

M. A. Umarov, F. R. Safarov, va J. B. Tukhtasinov, "GSM va IoT texnologiyalari asosida sug‘orish tizimlarini monitoring qilish," Aniq va tabiiy fanlar jurnali, vol. 6, no. 2, pp. 34-41, 2024.

ISO 748:2021, Hydrometry - Measurement of liquid flow in open channels using current-meters or floats. Geneva, Switzerland: International Organization for Standardization, 2021.

V. T. Chow, Open-Channel Hydraulics. New York, NY: McGraw-Hill, 1959.

D. Bello, A. García-Serrano, va J. M. Moguerza, "Low-cost water flow measurement system based on ultrasonic sensors and Arduino platform," Sensors, vol. 23, no. 15, pp. 6842-6858, 2023.

N. Ergashev va M. Abdullaev, "O‘zbekistonda suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish tajribasi," Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, vol. 2023, no. 4, pp. 67-74, 2023.

Y. Zhang, X. Li, va W. Wang, "Comparative study of flow measurement techniques in irrigation channels: Accuracy and reliability analysis," Agricultural Water Management, vol. 285, pp. 108-120, 2023.

O‘zbekiston Respublikasi "Suv resurslari to‘g‘risida"gi qonuni, O‘RQ-764-son, 2023 yil 12 sentyabr.

Published

2026-01-30

Issue

Section

Articles