NAVOIY SHAHRIDA ATMOSFERA HAVOSI IFLOSLANISH HOLATINI BAHOLASH
Keywords:
atmosfera havosi, ifloslanish, sanoat chiqindilari, oltingugurt dioksidi, azot dioksidi, karbon oksidi, chang, havo sifati, Navoiy shahri.Abstract
Ushbu maqolada 2000–2024-yillar oralig‘ida Navoiy shahrida atmosfera havosining ifloslanish holati, Uzgidromet kuzatuv tarmog‘i ma’lumotlari asosida kompleks tarzda taqdim etilgan. Asosiy ifloslantiruvchi moddalar – oltingugurt dioksidi, azot dioksidi, azot oksidi, karbon oksidi va havodagi chang (suspension) tarkibi dinamikasi tahlil qilinadi. Shu bilan birga, ba’zi holatlarda kunlik maksimal ruxsat etilgan konsentratsiya (PDK) oshishi qayd etilgan bo‘lib, bu ma’lum davrlarda noqulay sharoitlar va mahalliy yuqori chiqindilar manbalarining mavjudligini ko‘rsatadi.
References
Aripov A.A., Karimov F.X. O‘zbekistonning havo havzasi ekologik muammolari va ularni hal etish yo‘llari. Toshkent: Fan, 2021. 215 b.
Juraev Sh.J., Abduxalikova D. O‘zbekiston shaharlarida atmosfera havosining ifloslanishi va uning aholining salomatligiga ta’siri // Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish. 2022. № 4. B. 34-41.
Karimov I.A., Nishonov B.E., Grankina L.N., Plotsen M.A. O‘zbekistonning 2022-yildagi atmosfera havosining ifloslanishi // Gidrometeorologiya va atrof-muhitni monitoring qilish. 2023. № 1. B. 91-97.
Kryukova S.V. Tabiiy muhit ifloslanishini nazorat qilish: ifloslanish ma’lumotlarini tahlil qilish. Laboratoriya amaliyoti. Sankt-Peterburg: RGGU, 2015. 46 b.
Mamatkulov N.T., Muhammadova D.A. O‘zbekistonning sanoat rivojlangan hududlarida atmosfera havosining ifloslanish dinamikasini tahlil qilish // TGTU axborotnomasi. 2023. № 2. B. 52-60.
O‘zbekistonning atrof-muhit holati bo‘yicha milliy hisobot. Toshkent, 2023. 137 b.
Uzgidromet faoliyat hududida 2022-yilda O‘zbekiston shaharlarida atmosfera havosining ifloslanish holati bo‘yicha sharh. Toshkent, 2023. 155 b.
SanPIN RUz №0293-11. Gigiyenik normalar: O‘zbekiston Respublikasi hududidagi aholi yashaydigan joylarda atmosfera havosidagi ifloslantiruvchi moddalar maksimal ruxsat etilgan konsentratsiyalar ro‘yxati. Toshkent, 2011. 21 b.
Ubaydullaeva Z.M., Nishonov B.E. O‘zbekiston Respublikasida atmosfera havosining radioaktiv ifloslanishini o‘rganish // Gidrometeorologiya va atrof-muhitni monitoring qilish. 2023. №1. B. 74-82. (O‘zbek tilida)
Toshturdiyev N.N. 2018–2022-yillarda Navoi shahridagi havodagi chang zarralarini kuzatish va ularni tahlil qilish // Xorazm Mamun Akademiyasi axborotnomasi. 2025. №8/1 (129). B. 68-71. (O‘zbek tilida)
Toshturdiyev N.N. (2025), Air pollution and its analysis in Navoi city during 2020–2021, Journal of Multidisciplinary Sciences and Innovations, vol. 4, issue 5, pp. 794-798.
Salomova F.I., Rakhimov B.B., Jalolov N.N., Sultonov E.Y., Oblakulov A.G. (2023), Atmospheric air of the city of Navoi: quality assessment, British Journal of Global Ecology and Sustainable Development, vol. 15, pp. 121-125.
Meiru Chen, Jun Liu, Biwu Chu, Di Zhao va boshqalar (2025), Research on the influencing factors of PM2.5 in China at different spatial scales based on machine learning algorithm, Environment International, vol. 200, June, 109536.
World Health Organization. Ambient air pollution: Health impacts, WHO, 2021.
https://monitoring/meteo/uz – O‘zbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya xizmati rasmiy veb-sayti.